Το Μυστικό της Οδησσού

Ο Αλέξης κατάλαβε πως τον ακολουθούσαν όταν άκουσε τα βήματα για τρίτη φορά.

Την πρώτη είχε πει στον εαυτό του ότι ήταν σύμπτωση. Τη δεύτερη είχε αλλάξει δρόμο, περνώντας μέσα από ένα στενό που κατέβαινε προς το λιμάνι, και είχε περιμένει πως ο άγνωστος θα συνέχιζε ευθεία. Όταν όμως άκουσε πάλι τον ίδιο γρήγορο ρυθμό πάνω στις υγρές πέτρες, σταμάτησε να αμφιβάλλει.

Έσφιξε το πανωφόρι του γύρω από το σώμα και επιτάχυνε χωρίς να τρέξει ακόμη, επειδή το τρέξιμο θα έδειχνε ότι είχε φοβηθεί και κυρίως ότι είχε καταλάβει. Το γράμμα βρισκόταν κρυμμένο μέσα από τα ρούχα του, μικρό και σχεδόν αβαρές, όμως όσο περισσότερο προχωρούσε τόσο περισσότερο του φαινόταν πως το ένιωθε σαν πέτρα πάνω στο στήθος του.

Οι οδηγίες ήταν απλές. Δεν έπρεπε να σταματήσει, δεν έπρεπε να μιλήσει σε κανέναν και δεν έπρεπε να παραδώσει τον φάκελο παρά μόνο όταν άκουγε τη σωστή φράση.

Δεν του είχαν πει τι θα συνέβαινε αν κάτι πήγαινε στραβά.

Μπροστά του ο δρόμος άνοιγε προς μια μικρή πλατεία, όμως ο Αλέξης έστριψε απότομα πριν φτάσει εκεί και χώθηκε σε ένα στενότερο πέρασμα ανάμεσα σε δύο κτίρια. Πίσω του τα βήματα επιτάχυναν και εκείνος δεν προσπάθησε πια να προσποιηθεί ότι περπατούσε.

Έτρεξε.

Η ανάσα του έγινε βαριά και ο παγωμένος αέρας έκαιγε τον λαιμό του, ενώ από κάπου κοντά έφτανε η μυρωδιά της θάλασσας και ο ήχος από σκοινιά που χτυπούσαν πάνω στα κατάρτια. Πέρασε κάτω από ένα χαμηλό ξύλινο μπαλκόνι, έστριψε ξανά και βρέθηκε σε μια μικρή αυλή γεμάτη βαρέλια και άδεια κιβώτια.

Δεν υπήρχε άλλη έξοδος.

Για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου σκέφτηκε να γυρίσει, όμως τα βήματα πλησίαζαν ήδη. Χώθηκε πίσω από δύο μεγάλα βαρέλια και έσκυψε όσο μπορούσε, κρατώντας την αναπνοή του καθώς μια σκιά πέρασε από την είσοδο της αυλής.

Κάποιος σταμάτησε.

Ο Αλέξης έμεινε ακίνητος.

Άκουσε μόνο την ανάσα του και πολύ πιο μακριά έναν σκύλο να γαβγίζει. Ύστερα ακούστηκε μια φωνή που δεν μπόρεσε να ξεχωρίσει και τα βήματα απομακρύνθηκαν.

Περίμενε.

Δεν είχε μάθει ποτέ να εμπιστεύεται την πρώτη σιωπή.

Μόνο όταν πέρασαν αρκετές στιγμές έβγαλε αργά τον φάκελο από το πανωφόρι του. Το κόκκινο κερί της σφραγίδας έλαμψε αμυδρά στο φως του φεγγαριού και στο κέντρο του υπήρχε εκείνο το παράξενο σημάδι που είχε δει τόσα χρόνια πριν, σε μια εποχή που δεν καταλάβαινε ακόμη τι μπορούσε να σημαίνει ένα σύμβολο ούτε πόσο επικίνδυνο ήταν μερικές φορές να θυμάσαι.

Το άγγιξε με τον αντίχειρά του.

Για μια στιγμή δεν βρισκόταν πια στη σκοτεινή αυλή.

Είδε χιόνι να πέφτει πάνω στους δρόμους της Οδησσού και παράθυρα φωτισμένα από κεριά. Είδε ένα μικρό δερματόδετο τετράδιο ανοιχτό πάνω σε ένα τραπέζι, γεμάτο αριθμούς, αρχικά και σημάδια που τότε του φαίνονταν σαν παιχνίδι. Είδε μια σκάλα να ανεβαίνει σε έναν επάνω όροφο και μια πόρτα που του είχαν πει να μην ανοίξει ποτέ.

Και θυμήθηκε πόσο βέβαιος ήταν κάποτε ότι τα μυστικά των μεγάλων υπήρχαν μόνο και μόνο για να τα ανακαλύπτουν τα παιδιά.

Τώρα ήξερε καλύτερα.

Όλα είχαν αρχίσει πολύ πριν απόψε, πριν από τα όπλα και τις σημαίες, πριν κάποιοι άνθρωποι αρχίσουν να μιλούν ανοιχτά για πράγματα που άλλοτε ψιθύριζαν μόνο πίσω από κλειστές πόρτες. Για εκείνον, όλα είχαν αρχίσει με ένα ταξίδι και με μια πόλη στην άκρη της Μαύρης Θάλασσας.

Και ακόμη πιο πριν, με ένα τελευταίο πρωινό στη Χίο.

Ο Γιουσούφ σταμάτησε μόλις είδε τον δωδεκάχρονο Αλέξη να σκοντάφτει στο χοντρό σκοινί που είχε μείνει απλωμένο στην άκρη του λιμανιού και για μια στιγμή προσπάθησε πραγματικά να συγκρατήσει το γέλιο του, σφίγγοντας τα χείλη και στρέφοντας το πρόσωπό του προς τη θάλασσα, σαν να μπορούσε έτσι να εξαφανίσει το χαμόγελο που είχε ήδη αρχίσει να απλώνεται στο πρόσωπό του.

Δεν τα κατάφερε, κι όταν ο Αλέξης σηκώθηκε στις παλάμες του και τον κοίταξε με ένα ύφος τόσο αυστηρό ώστε θα έπρεπε κανονικά να τον φοβίσει, ο Γιουσούφ ξέσπασε σε ακόμη δυνατότερα γέλια.

— Αν γελάσεις άλλο θα σε πετάξω στη θάλασσα.

Ο Γιουσούφ σήκωσε το καπέλο που είχε αρπάξει λίγο νωρίτερα και το κράτησε πάνω από το κεφάλι του.

— Πρέπει πρώτα να με πιάσεις.

— Θα σε πιάσω.

— Αυτό είπες και πριν.

Ο Αλέξης πετάχτηκε όρθιος, τίναξε όσο μπορούσε τη σκόνη από τα ρούχα του και έκανε πως δεν αισθανόταν καθόλου τον πόνο στα γόνατά του ούτε τα μικρά χαλίκια που είχαν χωθεί στην παλάμη του, γιατί δεν υπήρχε περίπτωση να δώσει στον Γιουσούφ ακόμη έναν λόγο για να τον κοροϊδέψει. Ύστερα όρμησε προς το μέρος του και ο φίλος του έβγαλε μια κραυγή ενθουσιασμού πριν αρχίσει πάλι να τρέχει ανάμεσα σε δυο ψαράδες που κουβαλούσαν ένα καλάθι γεμάτο γυαλιστερά ψάρια.

— Προσέχετε λίγο! φώναξε ο ένας καθώς τα παιδιά πέρασαν ξυστά δίπλα του.

— Αυτός φταίει! απάντησε ο Αλέξης χωρίς να κόψει ταχύτητα.

— Πάντα εγώ φταίω! φώναξε ο Γιουσούφ από μπροστά και το γέλιο του χάθηκε για λίγο μέσα στις φωνές του λιμανιού.

Η αποβάθρα ήταν ήδη γεμάτη ζωή παρόλο που ο ήλιος δεν είχε ανεβεί ακόμη πολύ ψηλά, αφού από νωρίς άντρες τραβούσαν σκοινιά και έδεναν καΐκια, έμποροι φώναζαν τιμές για σακιά με σιτάρι και βαρέλια με λάδι ενώ ναύτες μετέφεραν κιβώτια προς ένα μεγάλο ιστιοφόρο που περίμενε λίγο πιο έξω από την αποβάθρα. Μικρότερα πλοία έμπαιναν αργά στο λιμάνι, άλλα ετοιμάζονταν να φύγουν και πάνω από όλα αυτά οι γλάροι φώναζαν σαν να διεκδικούσαν κι εκείνοι τη θέση τους μέσα στον θόρυβο.

Λίγο πιο πέρα, δίπλα σε έναν πάγκο, ένας υπάλληλος κρατούσε ένα κατάστιχο και σημείωνε ποσότητες καθώς δύο άντρες ζύγιζαν εμπορεύματα. Ανάμεσα στα συνηθισμένα φορτία υπήρχαν και προϊόντα που ο Αλέξης είχε μάθει να αναγνωρίζει από μικρός, μικρά σακιά με τη μαστίχα του νησιού και δέματα που προορίζονταν να ταξιδέψουν πολύ μακρύτερα από όσο είχε ταξιδέψει ποτέ ο ίδιος. Στη Χίο οι ιστορίες των ξένων τόπων έφταναν συχνά μαζί με τους εμπόρους. Άκουγες ένα όνομα πόλης δίπλα σε μια τιμή, μια θάλασσα δίπλα σε ένα φορτίο και χωρίς να το καταλάβεις μάθαινες ότι το νησί ήταν δεμένο με μέρη που δεν μπορούσες να δείξεις ούτε στον χάρτη. Μέχρι εκείνο το πρωί ο Αλέξης το έβρισκε συναρπαστικό. Τώρα, για πρώτη φορά, σκεφτόταν ότι σύντομα θα γινόταν κι εκείνος ένας από τους ανθρώπους που έφευγαν μαζί με τα εμπορεύματα.

Ο Αλέξης αγαπούσε αυτή την αναστάτωση, επειδή του άρεσε να ακούει ανθρώπους να μιλούν για τόπους που δεν είχε δει ποτέ και να προσπαθεί να μαντέψει από τα ρούχα τους πού είχαν ταξιδέψει, ενώ πολλές φορές μπορούσε να μένει ώρες κοιτάζοντας τα πλοία και φανταζόμενος πού θα βρίσκονταν μετά από μία εβδομάδα ή έναν μήνα. Κάθε πανί που εμφανιζόταν στον ορίζοντα τού φαινόταν σαν υπόσχεση ότι υπήρχε κάπου ένας κόσμος που δεν γνώριζε ακόμη και που μια μέρα ίσως κατάφερνε να γνωρίσει.

Εκείνο το πρωί όμως ήταν η πρώτη φορά που η σκέψη αυτού του μεγαλύτερου κόσμου δεν τον γέμιζε περιέργεια αλλά του δημιουργούσε την παράξενη επιθυμία να παραμείνει ακριβώς εκεί όπου βρισκόταν.

Κατάφερε τελικά να φτάσει τον Γιουσούφ κοντά σε μια στοίβα κιβωτίων και τον άρπαξε από το μανίκι, όμως ο φίλος του προσπάθησε να ξεφύγει και έχασε την ισορροπία του, με αποτέλεσμα να σωριαστούν και οι δύο πάνω σε μερικά σακιά που βρίσκονταν ακουμπισμένα στο πλάι.

Το καπέλο κύλησε στο χώμα και ο Αλέξης το άρπαξε πριν προλάβει ο Γιουσούφ να το πάρει ξανά.

— Τελείωσε.

Ο Γιουσούφ ανασηκώθηκε πάνω στους αγκώνες του και τον κοίταξε χαμογελώντας.

— Εγώ τουλάχιστον δεν έπεσα μόνος μου.

Ο Αλέξης τίναξε προσεκτικά τη σκόνη από το καπέλο και το φόρεσε.

— Δεν έπεσα. Γλίστρησα.

— Εντάξει. Γλίστρησες πάνω σε ένα σκοινί που ήταν τόσο μεγάλο ώστε το είδαν όλοι εκτός από εσένα.

Ο Αλέξης ετοιμάστηκε να του απαντήσει όταν άκουσε πίσω του τη φωνή της μητέρας του και ο τρόπος με τον οποίο είπε το όνομά του ήταν αρκετός για να εξαφανίσει αμέσως το παιχνίδι από το μυαλό του.

— Αλέξη.

Γύρισε αργά και την είδε να στέκεται λίγα μέτρα πιο πέρα κρατώντας ένα μικρό δέμα τυλιγμένο σε ύφασμα. Δεν φαινόταν θυμωμένη, όμως υπήρχε κάτι στην έκφρασή της που ο Αλέξης απέφυγε να κοιτάξει για πολλή ώρα, επειδή του θύμιζε όσα προσπαθούσε από το πρωί να ξεχάσει.

— Πρέπει να φύγουμε για το σπίτι.

— Έχουμε χρόνο.

— Όχι τόσο όσο νομίζεις.

Ο Αλέξης κατέβασε το βλέμμα προς το καπέλο του και άρχισε να καθαρίζει μια μικρή κηλίδα από την άκρη του, ενώ δίπλα του ο Γιουσούφ είχε σταματήσει κι εκείνος να χαμογελά.

Η μητέρα του Αλέξη τους κοίταξε για λίγες στιγμές και μάλλον κατάλαβε ότι κανένας από τους δυο δεν ήθελε να τελειώσει ακόμη εκείνο το πρωινό, γι’ αυτό χαμήλωσε λίγο τη φωνή της.

— Θα σας περιμένω παρακάτω.

Ύστερα απομακρύνθηκε προς το σημείο όπου άρχιζαν τα πρώτα σπίτια και άφησε τα δύο παιδιά μόνα τους δίπλα στα κιβώτια.

Για λίγο δεν μίλησε κανένας.

Ο Γιουσούφ κλώτσησε μια μικρή πέτρα που κύλησε μέχρι την άκρη της αποβάθρας και έπεσε στη θάλασσα, αφήνοντας έναν μικρό κυματισμό που χάθηκε σχεδόν αμέσως.

— Πόσο θα λείψεις;

Ο Αλέξης σήκωσε τους ώμους.

— Δεν ξέρω.

— Έναν χρόνο;

— Ίσως.

— Δύο;

— Δεν ξέρω σου είπα.

Η ενόχληση στη φωνή του βγήκε πιο δυνατή απ’ όσο ήθελε και μόλις είδε τον Γιουσούφ να κοιτάζει προς τη θάλασσα κατάλαβε ότι ο θυμός του δεν είχε πραγματικά σχέση με εκείνον.

Από τη στιγμή που είχε μάθει ότι θα έφευγε είχε ακούσει πολλές φορές την ίδια ερώτηση και κάθε φορά οι μεγάλοι έδιναν σχεδόν τις ίδιες απαντήσεις. Η μητέρα του έλεγε ότι το ταξίδι θα ήταν καλό για το μέλλον του και ο θείος Μανώλης επέμενε ότι στην Οδησσό θα μπορούσε να μάθει εμπόριο και γλώσσες, να γνωρίσει ανθρώπους από διαφορετικά μέρη και να αποκτήσει ευκαιρίες που δεν θα έβρισκε εύκολα στο νησί. Όλοι μιλούσαν σαν να του προσέφεραν κάτι μεγάλο και σπουδαίο, όμως κανένας δεν φαινόταν πρόθυμος να του πει πότε ακριβώς θα επέστρεφε.

Ο Γιουσούφ κάθισε πάνω σε ένα χαμηλό κιβώτιο και έσκυψε λίγο προς τα εμπρός.

— Θα μου γράψεις;

Ο Αλέξης κάθισε δίπλα του.

— Αν μπορώ.

— Τι σημαίνει αν μπορείς;

— Δεν ξέρω πόσο κοστίζει να στείλεις γράμμα από την Οδησσό.

Ο Γιουσούφ σκέφτηκε για λίγο και η σοβαρότητα στο πρόσωπό του εξαφανίστηκε.

— Τότε πρέπει να γίνεις πλούσιος γρήγορα.

Ο Αλέξης τον κοίταξε και τελικά χαμογέλασε κι εκείνος.

— Αυτό είναι το σχέδιό σου;

— Είναι καλύτερο από το δικό σου, γιατί εσύ δεν έχεις καν σχέδιο.

— Και τι θα γράφω στα τόσο ακριβά γράμματά μου;

Ο Γιουσούφ άρχισε να μετρά στα δάχτυλα.

— Αν έχει πράγματι τόσο πολύ χιόνι όσο λένε, αν οι άνθρωποι εκεί μιλούν όπως μας είπε ο θείος σου και αν βρίσκουν ψάρια μεγαλύτερα από αυτά που έχουμε εδώ.

Ο Αλέξης προσπάθησε να μιμηθεί μερικές από τις παράξενες λέξεις που είχε ακούσει από ταξιδιώτες στο λιμάνι και ο Γιουσούφ ξέσπασε πάλι σε γέλια, οπότε για λίγες στιγμές ήταν εύκολο να φανταστούν ότι δεν υπήρχε ούτε πλοίο ούτε ταξίδι ούτε Οδησσός και πως το μόνο σημαντικό πράγμα στον κόσμο ήταν ποιος από τους δυο μπορούσε να κάνει χειρότερη προφορά.

Ύστερα ακούστηκε η καμπάνα από την εκκλησία.

Ο Αλέξης μέτρησε μηχανικά τα χτυπήματα και ένιωσε το στομάχι του να σφίγγεται, επειδή αυτή τη φορά δεν χρειαζόταν κανείς να του εξηγήσει πόσο είχε προχωρήσει η ώρα.

Σηκώθηκε και ο Γιουσούφ σηκώθηκε μαζί του.

— Θα έρθω αύριο στο λιμάνι.

— Δεν χρειάζεται.

— Δεν σε ρώτησα.

Περπάτησαν μαζί μέχρι το σημείο όπου τους περίμενε η μητέρα του Αλέξη και όταν πλησίασαν ο Γιουσούφ σταμάτησε, λες και υπήρχε κάποια αόρατη γραμμή πέρα από την οποία δεν ήθελε να προχωρήσει.

— Αύριο τότε.

Ο Αλέξης έγνεψε και προσπάθησε να σκεφτεί κάτι περισσότερο να πει, κάτι που θα άξιζε να θυμάται ο φίλος του όταν το πλοίο θα είχε φύγει, όμως καμία φράση δεν του φάνηκε αρκετά σωστή.

Τελικά τον χτύπησε ελαφρά με τη γροθιά στον ώμο και ο Γιουσούφ του ανταπέδωσε το χτύπημα με τον ίδιο τρόπο, όπως είχαν κάνει αμέτρητες φορές ύστερα από έναν καβγά ή ένα παιχνίδι.

Ο Γιουσούφ γύρισε και άρχισε να κατεβαίνει πάλι προς το λιμάνι ενώ ο Αλέξης έμεινε για λίγο ακίνητος και τον παρακολούθησε μέχρι που χάθηκε πίσω από έναν σωρό βαρέλια.

— Θα τον ξαναδείς, είπε η μητέρα του.

Ο Αλέξης δεν απάντησε, όχι επειδή δεν την πίστευε αλλά επειδή είχε αρχίσει να καταλαβαίνει πως οι μεγάλοι χρησιμοποιούσαν συχνά τη λέξη «θα» ακόμη κι όταν στην πραγματικότητα εννοούσαν «ελπίζω».

Πήραν τον δρόμο προς το σπίτι και καθώς περπατούσαν μέσα από τα στενά της Χίου ο Αλέξης πρόσεξε ότι όλα όσα μέχρι εκείνη τη μέρα θεωρούσε συνηθισμένα είχαν αποκτήσει ξαφνικά διαφορετική σημασία. Κοίταζε τις πέτρινες αυλές και τα ξύλινα παράθυρα σαν να προσπαθούσε να τα αποθηκεύσει κάπου μέσα του, άκουγε τις φωνές των ανθρώπων στην αγορά πιο προσεκτικά από ποτέ και προσπαθούσε να συγκρατήσει ακόμη και τις μυρωδιές που έβγαιναν από τα εργαστήρια και τα σπίτια.

Του φάνηκε παράξενο που ένας τόπος μπορούσε να αλλάξει χωρίς να έχει αλλάξει τίποτα πραγματικά, μόνο και μόνο επειδή ήξερες ότι σύντομα δεν θα βρισκόσουν πια εκεί.

Όταν έφτασαν στο σπίτι είδε τις αποσκευές του δίπλα στην πόρτα και αμέσως του φάνηκαν πολύ μικρές για να χωρέσουν όσα θα ήθελε να πάρει μαζί του. Υπήρχαν λίγα ρούχα και δύο βιβλία καθώς κι ένα μικρό ξύλινο κουτί που είχε ανήκει στον πατέρα του και που ο Αλέξης απέφευγε να ανοίξει εδώ και μήνες.

Στάθηκε μπροστά του χωρίς να κινηθεί.

Η μητέρα του κατάλαβε πού κοιτούσε.

— Αν δεν θέλεις να το πάρεις μπορεί να μείνει εδώ.

Ο Αλέξης γονάτισε και πέρασε τα δάχτυλά του πάνω από το ξύλο, ακολουθώντας μια παλιά χαραγή που θυμόταν από τότε που ο πατέρας του το είχε ακόμη πάνω στο γραφείο του.

— Θα το πάρω.

Η μητέρα του κάθισε δίπλα του και για λίγο έμειναν και οι δύο σιωπηλοί.

— Ο πατέρας σου θα ήθελε να δεις τον κόσμο.

Ο Αλέξης συνέχισε να κοιτάζει το κουτί.

— Δεν το ξέρεις αυτό.

Περίμενε να τη δει να θυμώνει ή να προσπαθήσει να τον διορθώσει όμως εκείνη έμεινε ήρεμη.

— Όχι. Δεν το ξέρω.

Η απάντηση αυτή τον έκανε να σηκώσει το βλέμμα και τότε η μητέρα του χαμογέλασε ελάχιστα.

— Ξέρω όμως ότι πάντα σε έπαιρνε μαζί του στο λιμάνι και σου έδειχνε τα πλοία, ξέρω ότι κάθε φορά που ερχόταν κάποιος από μακριά ήσουν ο πρώτος που τον ρωτούσε από πού είχε έρθει και τι είχε δει και ξέρω πως αν έμενες εδώ μόνο επειδή φοβάσαι να φύγεις κάποτε θα θύμωνες με όλους μας.

Ο Αλέξης αισθάνθηκε αμέσως την ανάγκη να της πει ότι δεν φοβόταν, όμως η λέξη έμεινε μέσα του επειδή ήξερε ότι θα ήταν ψέμα.

Φοβόταν.

Όχι τόσο το ταξίδι ούτε τη θάλασσα όσο το γεγονός ότι δεν μπορούσε να φανταστεί πώς θα ήταν η ζωή του όταν όλα όσα γνώριζε δεν θα βρίσκονταν πια γύρω του.

Το απόγευμα πέρασε πολύ γρηγορότερα απ’ όσο θα ήθελε, επειδή άνθρωποι έρχονταν συνεχώς στο σπίτι για να τον χαιρετήσουν και ο καθένας είχε μια συμβουλή που θεωρούσε απαραίτητο να του δώσει. Κάποιοι του έλεγαν να ακούει τον θείο του και να μην εμπιστεύεται εύκολα τους ξένους, άλλοι του μιλούσαν για τις ευκαιρίες που θα είχε μπροστά του και σχεδόν όλοι επαναλάμβαναν πόσο τυχερός ήταν.

Όσο περισσότερο το άκουγε τόσο λιγότερο τυχερός αισθανόταν.

Όταν επιτέλους το σπίτι ησύχασε και οι τελευταίοι επισκέπτες έφυγαν, ο Αλέξης πήρε το ξύλινο κουτί του πατέρα του και το άνοιξε.

Μέσα υπήρχαν λίγα πράγματα που για οποιονδήποτε άλλο ίσως δεν είχαν ιδιαίτερη αξία, όμως εκείνος θυμόταν ακριβώς πού βρισκόταν το καθένα. Ένα παλιό κομμάτι σκοινί, δύο ξένα νομίσματα, μια μικρή πυξίδα που δεν έδειχνε πάντα σωστά τον βορρά και ένα διπλωμένο χαρτί γεμάτο αριθμούς και σημειώσεις που δεν είχε καταφέρει ποτέ να καταλάβει.

Πήρε την πυξίδα και την κράτησε στην παλάμη του, παρακολουθώντας τη βελόνα να ταλαντεύεται για λίγες στιγμές πριν σταματήσει.

Από το παράθυρο έβλεπε ένα μικρό κομμάτι της θάλασσας που σκοτείνιαζε καθώς έπεφτε το βράδυ και σκέφτηκε ότι την επόμενη μέρα θα βρισκόταν πάνω της, ενώ κάπου πολύ πιο μακριά από τον ορίζοντα υπήρχε η Οδησσός, ένας τόπος που μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες δεν ήταν τίποτε περισσότερο από μια λέξη που είχε ακούσει στις συζητήσεις εμπόρων στο λιμάνι.

Έβαλε την πυξίδα μέσα στις αποσκευές του και έκλεισε προσεκτικά το κουτί.

Όταν ξάπλωσε αργότερα δεν κατάφερε να κοιμηθεί για πολλή ώρα, επειδή κάθε γνώριμος ήχος της Χίου φαινόταν να φτάνει πιο καθαρός μέχρι το δωμάτιό του. Άκουγε έναν σκύλο να γαβγίζει σε κάποια αυλή και ένα παράθυρο που έτριζε στον αέρα, ύστερα βήματα στον δρόμο και πολύ πιο μακριά τον σταθερό ήχο της θάλασσας που χτυπούσε στις πέτρες.

Έκλεισε τα μάτια και προσπάθησε να θυμηθεί ακριβώς πώς ακουγόταν.

Δεν μπορούσε ακόμη να ξέρει ότι τα χρόνια που θα ακολουθούσαν θα του έφερναν πολύ δυνατότερους ήχους, κανονιές που θα έκαναν το έδαφος να τρέμει και φωνές ανθρώπων που θα ορκίζονταν πίσω από κλειστές πόρτες πως ήταν έτοιμοι να αλλάξουν τον κόσμο.

Εκείνο το βράδυ όμως κανένα από αυτά δεν υπήρχε ακόμη στη ζωή του.

Υπήρχε μόνο το σπίτι του και το νησί του και η θάλασσα που απλωνόταν έξω από το παράθυρό του, καθώς και η σκέψη ότι το επόμενο πρωί θα έπρεπε να αφήσει πίσω όλα όσα γνώριζε.

Κι όσο περισσότερο προσπαθούσε να φανταστεί τη στιγμή που το πλοίο θα απομακρυνόταν από το λιμάνι τόσο περισσότερο αναρωτιόταν αν θα είχε το θάρρος να κοιτάξει πίσω.

Το επόμενο πρωί ο Αλέξης ανακάλυψε ότι τελικά ήταν πολύ δυσκολότερο να κοιτάξεις πίσω απ’ όσο είχε φανταστεί το προηγούμενο βράδυ.

Στεκόταν κοντά στην πρύμνη με τα δυο χέρια σφιγμένα στο ξύλινο κιγκλίδωμα και παρακολουθούσε το λιμάνι της Χίου να απομακρύνεται τόσο αργά ώστε για αρκετή ώρα είχε την ψευδαίσθηση πως το πλοίο δεν κινούνταν καθόλου, αλλά πως ήταν το νησί που γλιστρούσε προς τα πίσω. Τα σπίτια έμοιαζαν όλο και μικρότερα, οι φωνές από την αποβάθρα είχαν ήδη χαθεί μέσα στους ήχους της θάλασσας και μόνο οι φιγούρες των ανθρώπων που είχαν έρθει να αποχαιρετήσουν τους ταξιδιώτες μπορούσαν ακόμη να διακριθούν.

Η μητέρα του στεκόταν εκεί όπου την είχε αφήσει.

Δίπλα της βρισκόταν ο Γιουσούφ, ο οποίος στην αρχή κουνούσε το χέρι του τόσο ψηλά ώστε ο Αλέξης φοβήθηκε πως θα του έφευγε το καπέλο και θα κατέληγε πάλι στο νερό. Όσο όμως το πλοίο απομακρυνόταν, το χέρι του κατέβαινε και στο τέλος έμεινε ακίνητος δίπλα στη μητέρα του Αλέξη κοιτάζοντας προς τη θάλασσα.

Ο Αλέξης δεν τους χαιρέτησε ξανά, επειδή αισθανόταν πως αν σήκωνε το χέρι του εκείνη τη στιγμή θα παραδεχόταν επιτέλους ότι έφευγε πραγματικά.

— Μην προσπαθείς να κρατήσεις ολόκληρο το νησί με τα μάτια σου, ακούστηκε πίσω του η φωνή του θείου Μανώλη. Δεν γίνεται.

Ο Αλέξης γύρισε ελάχιστα.

— Δεν προσπαθώ.

— Βέβαια.

Ο θείος του ακούμπησε τους αγκώνες στο κιγκλίδωμα και κοίταξε κι εκείνος τη Χίο, χωρίς να προσθέσει τίποτα για αρκετή ώρα. Ήταν άντρας που μιλούσε εύκολα όταν επρόκειτο για τιμές, φορτία και ταξίδια, όμως ο Αλέξης είχε παρατηρήσει πως όταν τα πράγματα γίνονταν πιο προσωπικά προτιμούσε συνήθως τη σιωπή.

— Θα γυρίσουμε κάποτε; ρώτησε τελικά ο Αλέξης.

Ο θείος Μανώλης τού έριξε μια γρήγορη ματιά.

— Φυσικά.

Ο Αλέξης περίμενε μήπως πρόσθετε πότε, όμως εκείνος είχε ήδη στρέψει το βλέμμα του προς τη θάλασσα.

Λίγη ώρα αργότερα η ακτογραμμή είχε χαθεί τόσο ώστε έμοιαζε με σκιά και μέχρι το μεσημέρι δεν υπήρχε πια τίποτα πίσω τους παρά μόνο νερό.

Τις πρώτες ημέρες του ταξιδιού ο Αλέξης ανακάλυψε ότι η ζωή πάνω σε ένα εμπορικό πλοίο δεν είχε καμία σχέση με όσα είχε φανταστεί τόσα χρόνια παρακολουθώντας τα ιστιοφόρα από το λιμάνι. Από μακριά τα πλοία τού φαίνονταν ελεύθερα, σαν να μπορούσαν να πάρουν οποιαδήποτε κατεύθυνση ήθελαν, όμως από κοντά αποτελούσαν έναν κόσμο γεμάτο κανόνες, σχοινιά που δεν έπρεπε να αγγίξεις, σημεία όπου δεν επιτρεπόταν να σταθείς και ναύτες που έδειχναν να γνωρίζουν πάντοτε ακριβώς τι έπρεπε να κάνουν την ίδια στιγμή που ο Αλέξης δεν καταλάβαινε απολύτως τίποτα.

Ο θείος Μανώλης είχε εξηγήσει από την πρώτη μέρα ότι δεν θα περνούσε το ταξίδι περιπλανώμενος στο κατάστρωμα και ενοχλώντας το πλήρωμα, γι’ αυτό του ανέθετε μικρές δουλειές, τον έβαζε να ελέγχει αριθμούς σε καταλόγους και κάποιες φορές του ζητούσε να αντιγράφει ονόματα εμπορευμάτων, ώστε να αρχίσει να συνηθίζει όσα θα έκανε όταν έφταναν στην Οδησσό.

Ο Αλέξης έμαθε επίσης γρήγορα ότι οι μέρες στη θάλασσα μετριούνταν διαφορετικά. Το πλήρωμα εργαζόταν με έναν ρυθμό που συνεχιζόταν είτε οι επιβάτες βαριούνταν είτε όχι, τα σχοινιά ελέγχονταν ξανά και ξανά, τα πανιά άλλαζαν ανάλογα με τον άνεμο και τα βαρέλια με το νερό αντιμετωπίζονταν με πολύ μεγαλύτερη προσοχή απ’ όση θα έδινε ο ίδιος σε ένα βαρέλι στη Χίο. Τα γεύματα ήταν απλά και τίποτε δεν έπρεπε να σπαταλιέται. Ψωμί, τυρί, ελιές και παστά τρόφιμα τού φαίνονταν στην αρχή μέρος της περιπέτειας, ώσπου άρχισε να του λείπει ακόμη και η μυρωδιά του φαγητού από το σπίτι του. Τη νύχτα, όταν κάποιοι κοιμούνταν, άλλοι παρέμεναν ξύπνιοι και το πλοίο συνέχιζε να ταξιδεύει μέσα στο σκοτάδι, σαν μια μικρή πόλη που δεν μπορούσε ποτέ να κλείσει εντελώς.

Ο Αλέξης υπάκουε, αν και πολύ συχνά το βλέμμα του εγκατέλειπε τους αριθμούς και ταξίδευε στους ανθρώπους γύρω του.

Στο πλοίο υπήρχαν έμποροι και ναύτες, δυο οικογένειες που ταξίδευαν προς τα βόρεια και μερικοί άντρες για τους οποίους κανείς δεν φαινόταν να γνωρίζει πολλά. Οι περισσότεροι μιλούσαν ελληνικά, όμως άκουγε επίσης ιταλικές και σλαβικές λέξεις, μερικές φορές γλώσσες που δεν μπορούσε καν να αναγνωρίσει και αυτό έκανε το ταξίδι να μοιάζει σαν να είχε ήδη αρχίσει να μπαίνει σε έναν κόσμο πολύ διαφορετικό από εκείνον που είχε αφήσει. Αφού πέρασαν τα Δαρδανέλια, διέσχισαν την Προποντίδα και άφησαν πίσω τους τον Βόσπορο, βγήκαν επιτέλους στη Μαύρη Θάλασσα.

Ανάμεσα στους επιβάτες υπήρχε ένας άντρας που τράβηξε την προσοχή του από τη δεύτερη κιόλας ημέρα.

Δεν είχε τίποτα ιδιαίτερα παράξενο στην εμφάνισή του. Ήταν περίπου σαράντα ετών, ίσως λίγο μεγαλύτερος, φορούσε ένα σκούρο πανωφόρι και ταξίδευε μόνος του, ενώ περνούσε τις περισσότερες ώρες διαβάζοντας ή κοιτάζοντας τη θάλασσα. Αν ο Αλέξης τον είχε δει μόνο μία φορά, πιθανότατα δεν θα τον θυμόταν.

Το παράξενο ήταν ο φάκελος.

Ο άντρας τον είχε πάντοτε μαζί του.

Κάποιες φορές τον κρατούσε μέσα από το πανωφόρι του και άλλες τον άφηνε για λίγο πάνω σε ένα μικρό δερμάτινο σακίδιο, όμως ακόμη και τότε το χέρι του παρέμενε κοντά του. Μια φορά ένας ναύτης σκόνταψε δίπλα του και ο άντρας άρπαξε πρώτα τον φάκελο πριν προσπαθήσει να σώσει από την πτώση οτιδήποτε άλλο.

Ο Αλέξης τον παρατήρησε τόσες φορές ώστε στο τέλος ο θείος του κατάλαβε πού κοιτούσε.

— Μην καρφώνεις τους ανθρώπους.

— Δεν τον καρφώνω.

— Τότε έχεις πολύ περίεργο τρόπο να μην τον καρφώνεις.

Ο Αλέξης χαμήλωσε το βλέμμα στον κατάλογο που κρατούσε.

— Γιατί φυλάει τόσο πολύ ένα γράμμα;

— Δεν είναι δική μας δουλειά.

— Μπορεί να έχει χρήματα μέσα.

— Τότε εξακολουθεί να μην είναι δική μας δουλειά.

— Ίσως είναι κάτι σημαντικό.

Ο θείος Μανώλης χαμογέλασε χωρίς να σηκώσει τα μάτια από τα χαρτιά του.

— Όλα τα γράμματα φαίνονται σημαντικά όταν δεν είναι δικά σου.

Ο Αλέξης προσπάθησε να δεχτεί αυτή την απάντηση και για αρκετές ώρες σχεδόν τα κατάφερε.

Ύστερα άλλαξε ο καιρός.

Αρχικά ήταν μόνο ο άνεμος που δυνάμωσε και έκανε τα πανιά να τεντωθούν με διαφορετικό ήχο, όμως λίγο αργότερα ο ουρανός σκοτείνιασε τόσο γρήγορα ώστε έμοιαζε να είχε έρθει ξαφνικά το βράδυ. Οι ναύτες άρχισαν να κινούνται γρηγορότερα και οι φωνές τους έχασαν τον χαλαρό τόνο που είχαν τις προηγούμενες ημέρες, ενώ ο καπετάνιος έδωσε εντολή στους επιβάτες να κατέβουν χαμηλότερα.

Ο Αλέξης πρόλαβε να δει το πρώτο μεγάλο κύμα να χτυπά στο πλάι του πλοίου πριν ο θείος Μανώλης τον τραβήξει από τον ώμο.

— Κάτω.

— Θέλω να δω.

— Όταν γίνεις καπετάνιος θα βλέπεις όσο θέλεις.

Η θάλασσα όμως δεν του επέτρεψε να δει και πολλά ούτε από το εσωτερικό του πλοίου, επειδή μέσα σε λίγη ώρα το πάτωμα άρχισε να ανεβαίνει και να κατεβαίνει κάτω από τα πόδια του τόσο απότομα ώστε ο Αλέξης αναγκάστηκε να πιαστεί από ένα ξύλινο δοκάρι για να παραμείνει όρθιος. Γύρω του άνθρωποι προσπαθούσαν να στερεώσουν αντικείμενα που μετακινούνταν, παιδιά έκλαιγαν και κάπου πιο μπροστά ακούστηκε ο κρότος ενός κιβωτίου που έπεσε στο πάτωμα.

Ο Αλέξης είχε γνωρίσει φουρτούνες στη Χίο, όμως ποτέ δεν είχε βρεθεί στη μέση μιας θάλασσας όπου δεν φαινόταν στεριά προς καμία κατεύθυνση και για πρώτη φορά κατάλαβε πόσο μικρό μπορούσε να είναι ένα πλοίο όταν ο κόσμος γύρω του αποφάσιζε να θυμίσει στους ανθρώπους ποιος ήταν πραγματικά ισχυρότερος.

Ένας δυνατός κρότος ακούστηκε από πάνω και σχεδόν αμέσως το πλοίο έγειρε τόσο πολύ ώστε όσοι στέκονταν παρασύρθηκαν προς τη μία πλευρά.

Ο Αλέξης έχασε το κράτημά του και έπεσε πάνω σε έναν πάγκο.

Τότε είδε τον άντρα με το γράμμα.

Βρισκόταν λίγα μέτρα μακριά και είχε γονατίσει στο πάτωμα, όμως το σακίδιό του είχε ανοίξει και μερικά χαρτιά είχαν σκορπιστεί γύρω του. Ο άντρας άρχισε να τα μαζεύει βιαστικά, αδιαφορώντας σχεδόν για οτιδήποτε άλλο συνέβαινε.

Ένα ακόμη κύμα χτύπησε το πλοίο.

Ένα από τα χαρτιά γλίστρησε μακριά και σταμάτησε ακριβώς μπροστά στα πόδια του Αλέξη.

Δεν ήταν ο φάκελος.

Ήταν μια μικρή διπλωμένη σελίδα πάνω στην οποία υπήρχαν μερικές γραμμές γραμμένες τόσο πυκνά ώστε δεν πρόλαβε να διαβάσει τίποτα, όμως ανάμεσα στις λέξεις είδε κάτι που τον έκανε να σκύψει λίγο περισσότερο.

Δεν έμοιαζε με κανονική γραφή.

Υπήρχαν αριθμοί και γράμματα ανακατεμένα μεταξύ τους, μικρά σημάδια που δεν καταλάβαινε και δίπλα τους μερικές λέξεις που φαίνονταν να έχουν γραφτεί διαφορετικά από τις υπόλοιπες.

Ο άντρας σήκωσε απότομα το κεφάλι.

Τα μάτια του συνάντησαν εκείνα του Αλέξη.

Για ένα δευτερόλεπτο κανένας από τους δυο δεν κινήθηκε.

Ύστερα ο άντρας άπλωσε το χέρι.

— Το χαρτί.

Ο Αλέξης τού το έδωσε.

— Έπεσε εδώ.

— Το είδα.

Ο τρόπος που το είπε δεν ήταν επιθετικός, όμως υπήρχε κάτι στη φωνή του που έκανε τον Αλέξη να καταλάβει ότι δεν έπρεπε να ρωτήσει τίποτα περισσότερο.

Ο άντρας δίπλωσε γρήγορα τη σελίδα και την έβαλε ξανά στο σακίδιο μαζί με τον σφραγισμένο φάκελο, μετά τράβηξε το λουρί γύρω από τον καρπό του και έμεινε έτσι μέχρι να αρχίσει η θάλασσα να ηρεμεί.

Η καταιγίδα κράτησε αρκετές ώρες και όταν τελικά ο Αλέξης ανέβηκε ξανά στο κατάστρωμα ο κόσμος έμοιαζε καθαρότερος από πριν, σαν η βροχή να είχε ξεπλύνει όχι μόνο το ξύλο και τα πανιά αλλά και τον ίδιο τον ουρανό. Ο άνεμος είχε πέσει και στον ορίζοντα υπήρχαν μόνο λίγα σκοτεινά σύννεφα που απομακρύνονταν.

Ο Αλέξης πλησίασε το κιγκλίδωμα και άφησε τον κρύο αέρα να χτυπήσει το πρόσωπό του.

Δεν σκεφτόταν πια τη φουρτούνα.

Σκεφτόταν τη σελίδα που είχε πέσει μπροστά του και τους περίεργους αριθμούς που βρίσκονταν ανάμεσα στις λέξεις.

Ο θείος Μανώλης εμφανίστηκε δίπλα του.

— Είσαι καλά;

— Ναι.

— Έκανες εμετό;

Ο Αλέξης τον κοίταξε προσβεβλημένος.

— Όχι.

— Τότε είσαι ήδη καλύτερος ναυτικός από αρκετούς που ξέρω.

Ο Αλέξης χαμογέλασε λίγο, όμως το μυαλό του παρέμενε αλλού.

— Θείε;

— Μμμ;

— Γιατί κάποιος θα έγραφε ένα γράμμα με αριθμούς ανάμεσα στις λέξεις;

Ο θείος Μανώλης έμεινε για μια στιγμή σιωπηλός.

Πολύ λίγο, τόσο λίγο ώστε ο Αλέξης θα μπορούσε να μην το προσέξει.

Όμως το πρόσεξε.

— Ίσως ήταν λογαριασμοί.

— Δεν έμοιαζαν με λογαριασμούς.

Ο θείος του γύρισε προς το μέρος του.

— Σου είπα να μην καρφώνεις τους ανθρώπους και τώρα μαθαίνω ότι διαβάζεις και τα χαρτιά τους;

— Έπεσε μπροστά μου.

— Τότε ξέχασέ το.

Ο Αλέξης κοίταξε ξανά τη θάλασσα.

Ήξερε αυτόν τον τόνο.

Δεν σήμαινε πως το θέμα δεν είχε σημασία.

Σήμαινε ότι ο θείος Μανώλης δεν ήθελε να συνεχίσουν να μιλούν γι’ αυτό.

Τρεις ημέρες αργότερα το πλοίο έφτασε σε ένα λιμάνι όπου θα έμεναν μόνο για λίγες ώρες πριν συνεχίσουν το ταξίδι τους.

Ο παράξενος άντρας κατέβηκε πρώτος.

Ο Αλέξης τον παρακολουθούσε από το κατάστρωμα καθώς διέσχιζε την αποβάθρα κρατώντας το δερμάτινο σακίδιο σφιχτά κάτω από το χέρι του. Λίγο πριν χαθεί μέσα στο πλήθος σταμάτησε και κοίταξε προς το πλοίο.

Για μια στιγμή ο Αλέξης είχε την παράξενη αίσθηση ότι κοιτούσε κατευθείαν εκείνον.

Ύστερα ο άντρας γύρισε και χάθηκε.

Ο Αλέξης δεν ήξερε το όνομά του ούτε τι υπήρχε μέσα στον φάκελο και μέχρι να φτάσουν στην Οδησσό σχεδόν έπεισε τον εαυτό του ότι δεν θα τον ξανάβλεπε ποτέ.

Έκανε λάθος.

Γιατί μερικές εβδομάδες αργότερα θα άνοιγε την πόρτα του γραφείου του κυρίου Σαραντή και ο ίδιος άντρας θα στεκόταν μέσα, έχοντας μπροστά του πάνω στο τραπέζι εκείνον ακριβώς τον σφραγισμένο φάκελο.

Η Οδησσός εμφανίστηκε μπροστά τους ένα παγωμένο πρωινό, αρχικά σαν μια μακριά γκρίζα γραμμή ανάμεσα στη θάλασσα και τον ουρανό και ύστερα, όσο το πλοίο πλησίαζε, σαν μια πόλη που μεγάλωνε μέσα από την ομίχλη και αποκάλυπτε λίγο λίγο τις στέγες, τα ψηλά κτίρια και το δάσος από κατάρτια που γέμιζε το λιμάνι.

Ο Αλέξης είχε σταθεί στο κατάστρωμα από πολύ νωρίς, παρόλο που ο αέρας ήταν τόσο κρύος ώστε τα δάχτυλά του πονούσαν μέσα στα γάντια και η ανάσα του σχημάτιζε μικρά σύννεφα μπροστά στο πρόσωπό του. Είχε ακούσει τόσες φορές τη λέξη Οδησσός τις τελευταίες εβδομάδες ώστε είχε αρχίσει να τη φαντάζεται σαν έναν τόπο που δεν μπορούσε να υπάρχει πραγματικά, κάτι ανάμεσα στις ιστορίες των εμπόρων και στις υποσχέσεις των μεγάλων για τη νέα ζωή που τον περίμενε.

Τώρα όμως η πόλη βρισκόταν μπροστά του και ήταν πολύ μεγαλύτερη από οτιδήποτε είχε φανταστεί.

Πλοία από διαφορετικούς τόπους βρίσκονταν δεμένα το ένα δίπλα στο άλλο, άνθρωποι κινούνταν στις αποβάθρες μεταφέροντας σακιά και κιβώτια και ακούγονταν φωνές που έμοιαζαν να έρχονται από παντού. Ο Αλέξης ξεχώριζε ελληνικά, άκουγε ιταλικές λέξεις που είχε συναντήσει στη Χίο και κάποιες άλλες που δεν μπορούσε καθόλου να αναγνωρίσει, ενώ μέσα σε όλα αυτά υπήρχαν οι κραυγές των ναυτών και ο ήχος από τις ρόδες των κάρων που περνούσαν πάνω στις πέτρες.

— Έτσι είναι πάντα; ρώτησε χωρίς να πάρει τα μάτια του από την πόλη.

Ο θείος Μανώλης τράβηξε το πανωφόρι του πιο σφιχτά γύρω από το σώμα.

— Όχι. Μερικές φορές έχει περισσότερο κόσμο.

Ο Αλέξης γύρισε και τον κοίταξε δύσπιστα.

Ο θείος του χαμογέλασε.

— Θα συνηθίσεις.

Ο Αλέξης δεν ήταν καθόλου βέβαιος ότι ήθελε να συνηθίσει κάτι που μέσα στα πρώτα λεπτά τον είχε κάνει να αισθανθεί τόσο μικρός.

Όταν κατέβηκαν από το πλοίο, ο κρύος αέρας τού χτύπησε το πρόσωπο πιο δυνατά και αμέσως κατάλαβε ότι το πανωφόρι που στη Χίο τού φαινόταν βαρύ δεν ήταν αρκετό για έναν τέτοιο χειμώνα. Πάτησε προσεκτικά στις υγρές πέτρες της αποβάθρας και κοίταξε γύρω του, προσπαθώντας να παρατηρήσει τα πάντα την ίδια στιγμή, κάτι που αποδείχθηκε αδύνατο.

Υπήρχαν άντρες με γούνινα καπέλα που μιλούσαν σε μια γλώσσα γεμάτη ήχους που ο Αλέξης δεν μπορούσε να επαναλάβει, έμποροι με μακριά παλτά που εξέταζαν εμπορεύματα και ναύτες που μετέφεραν κιβώτια με ονόματα πόλεων γραμμένα πάνω τους. Κάπου πιο πέρα δυο άνθρωποι μιλούσαν ελληνικά και λίγο αργότερα άκουσε μια γυναίκα να φωνάζει σε κάποιο παιδί σε μια γλώσσα που του φάνηκε τελείως διαφορετική από όλες τις προηγούμενες.

Σε ένα σημείο της αποβάθρας είχαν σχηματιστεί μικρές ουρές από κάρα. Εργάτες κατέβαζαν σακιά με σιτάρι, άλλοι έλεγχαν δέματα με μαλλί και δύο άντρες διαφωνούσαν μπροστά σε μια μεγάλη ζυγαριά, δείχνοντας πότε το φορτίο και πότε ένα χαρτί γεμάτο αριθμούς. Ο θείος Μανώλης εξήγησε πως μεγάλο μέρος της πόλης ζούσε από όσα έφταναν από την ενδοχώρα και έφευγαν με τα πλοία προς άλλα λιμάνια. Ο Αλέξης κοίταξε τα σακιά που στοιβάζονταν το ένα πάνω στο άλλο και δυσκολεύτηκε να πιστέψει ότι κάτι τόσο συνηθισμένο όσο το σιτάρι μπορούσε να κινεί τόσους ανθρώπους, κάρα, αποθήκες και πλοία. Λίγα βήματα πιο πέρα ένας Έλληνας έμπορος χαιρετούσε στα ιταλικά έναν καπετάνιο και αμέσως μετά γύρισε και έδωσε οδηγίες στα ελληνικά σε έναν νεαρό υπάλληλο. Ο Αλέξης χαμογέλασε. Η πόλη δεν μιλούσε απλώς πολλές γλώσσες. Τις άλλαζε από τη μια στιγμή στην άλλη.

Για πρώτη φορά κατάλαβε ότι υπήρχαν πόλεις όπου κανείς δεν μπορούσε να υποθέσει ποια γλώσσα θα άκουγε αν γύριζε την επόμενη γωνία.

Ο θείος Μανώλης είχε αρχίσει να μιλά με έναν αμαξά και ο Αλέξης απομακρύνθηκε λίγα βήματα, ώσπου το βλέμμα του σταμάτησε σε μια ξύλινη πινακίδα που κρεμόταν πάνω από ένα κατάστημα.

Τα γράμματα ήταν εντελώς άγνωστα.

Προσπάθησε να τα διαβάσει με διαφορετικούς τρόπους, λες και αν τα κοιτούσε αρκετή ώρα θα μπορούσε να ανακαλύψει μόνος του τους ήχους τους.

— Τι γράφει;

Η φωνή ήρθε από δίπλα του.

Ο Αλέξης γύρισε και είδε ένα κορίτσι περίπου στην ηλικία του να στέκεται λίγα βήματα πιο πέρα κρατώντας μερικά διπλωμένα χαρτιά κάτω από το χέρι της. Είχε σκούρα μαλλιά δεμένα πίσω και φορούσε ένα βαρύ γκριζογάλαζο πανωφόρι με ένα μπορντό μάλλινο ύφασμα τυλιγμένο γύρω από τον λαιμό της.

— Δεν ξέρω, απάντησε.

Το κορίτσι κοίταξε την πινακίδα και ύστερα πάλι εκείνον.

— Τότε γιατί την κοιτάζεις τόση ώρα;

Ο Αλέξης χρειάστηκε λίγα δευτερόλεπτα για να καταλάβει αν τον κορόιδευε.

— Προσπαθώ να καταλάβω.

— Χωρίς να ξέρεις τα γράμματα;

— Πρέπει να αρχίσω από κάπου.

Για πρώτη φορά εμφανίστηκε ένα μικρό χαμόγελο στο πρόσωπό της.

— Αυτό είναι αλήθεια.

Πριν προλάβει να πει κάτι περισσότερο, ένας νεαρός άντρας που πρέπει να ήταν δεκαέξι ή δεκαεπτά ετών εμφανίστηκε πίσω της κρατώντας ένα μικρό ξύλινο κιβώτιο.

— Ελένη, αν συνεχίσεις να μιλάς με κάθε χαμένο ταξιδιώτη που βλέπεις στο λιμάνι, κάποια στιγμή θα πρέπει να αρχίσουμε να τους παίρνουμε όλους σπίτι.

— Δεν είναι χαμένος.

Ο νεαρός κοίταξε τον Αλέξη.

— Είσαι χαμένος;

Ο Αλέξης δίστασε.

— Όχι.

— Βλέπεις; είπε η Ελένη.

— Αυτό ακριβώς θα έλεγε ένας χαμένος.

Ο Αλέξης χαμογέλασε παρά τη θέλησή του και ο νεαρός άφησε το κιβώτιο κάτω.

— Αντρέας.

Άπλωσε το χέρι του.

— Αλέξης.

Ο Αντρέας τον κοίταξε λίγο πιο προσεκτικά.

— Εσύ είσαι λοιπόν.

Ο Αλέξης συνοφρυώθηκε.

— Εγώ ποιος;

Η Ελένη έστρεψε το βλέμμα προς τον Αντρέα.

— Πολύ ωραία. Άρχισες ήδη.

Ο Αντρέας φάνηκε να συνειδητοποιεί ότι είχε πει κάτι που δεν έπρεπε και πήρε ξανά το κιβώτιο στα χέρια του.

— Εννοούσα ότι περιμέναμε έναν Αλέξη από τη Χίο.

Ο Αλέξης δεν πρόλαβε να ρωτήσει ποιος ακριβώς τον περίμενε, επειδή ο θείος Μανώλης πλησίασε μαζί με έναν άντρα που ξεχώριζε αμέσως μέσα στο πλήθος όχι επειδή φορούσε κάτι εντυπωσιακό αλλά επειδή είχε τον τρόπο ανθρώπου που δεν χρειαζόταν να υψώσει τη φωνή του για να τον προσέξουν.

Ήταν γύρω στα σαράντα πέντε, με σκούρα μαλλιά που είχαν αρχίσει να γκριζάρουν στους κροτάφους και κοντό περιποιημένο γένι. Φορούσε μαύρο πανωφόρι και δερμάτινα γάντια ενώ στο ένα χέρι κρατούσε ένα μικρό βιβλίο σημειώσεων.

— Αλέξη, είπε ο θείος του, ο κύριος Δημήτρης Σαραντής.

Ο άντρας τον κοίταξε για λίγες στιγμές χωρίς να χαμογελάσει.

— Έμαθα ότι γράφεις καθαρά.

Ο Αλέξης δεν περίμενε αυτή να είναι η πρώτη φράση που θα άκουγε από τον άνθρωπο για τον οποίο είχε ταξιδέψει τόσο μακριά.

— Νομίζω.

— Το «νομίζω» δεν βοηθά πολύ στους λογαριασμούς.

Ο Αντρέας χαμογέλασε πίσω από το κιβώτιο και η Ελένη τού έριξε μια γρήγορη ματιά που μάλλον σήμαινε να σταματήσει.

Ο κύριος Σαραντής συνέχισε.

— Θα το δούμε αύριο.

Ύστερα γύρισε προς τον θείο Μανώλη και άρχισε να συζητά μαζί του για το φορτίο του πλοίου, λες και η εξέταση του Αλέξη είχε ήδη τελειώσει.

Ο δρόμος προς το σπίτι και το εμπορικό γραφείο τού φάνηκε σχεδόν εξίσου εντυπωσιακός με το λιμάνι. Περνούσαν από πλατιούς δρόμους και μεγάλα πέτρινα κτίρια, ανάμεσα σε άμαξες και ανθρώπους που μιλούσαν διαφορετικές γλώσσες, ενώ σε ορισμένα σημεία υπήρχε ακόμη χιόνι συγκεντρωμένο στις άκρες του δρόμου.

Όσο απομακρύνονταν από το λιμάνι, ο Αλέξης άρχισε να προσέχει και μια διαφορετική Οδησσό. Από τις καμινάδες έβγαινε καπνός που διαλυόταν γρήγορα στον παγωμένο αέρα, οι άνθρωποι τραβούσαν τα βαριά πανωφόρια τους μέχρι τον λαιμό και έξω από μικρά καταστήματα υπήρχαν καλάθια με ψωμί, αποξηραμένα τρόφιμα και πράγματα που ο ίδιος δεν αναγνώριζε. Άμαξες περνούσαν αφήνοντας βαθιές γραμμές στη λάσπη και στο χιόνι, ενώ πίσω από θαμπά τζάμια έβλεπε δωμάτια φωτισμένα και ανθρώπους συγκεντρωμένους γύρω από τη ζέστη. Στη Χίο η θάλασσα ήταν σχεδόν πάντα παρούσα, ακόμη κι όταν δεν τη διέκρινες. Εδώ ο χειμώνας έμοιαζε να μπαίνει μαζί σου σε κάθε δρόμο και να καθορίζει πώς ντυνόσουν, πόσο γρήγορα περπατούσες και πόσο πολύ εκτιμούσες μια ζεστή πόρτα που άνοιγε μπροστά σου.

Η Ελένη περπατούσε λίγο πιο μπροστά με τον Αντρέα και κάποια στιγμή γύρισε προς τον Αλέξη.

— Θα σου μάθω τι έγραφε η πινακίδα.

— Μπορώ να το μάθω μόνος μου.

— Φυσικά.

Ο τόνος της τον έκανε να υποψιαστεί ότι δεν τον πίστευε ιδιαίτερα.

— Θα το μάθω.

Η Ελένη χαμογέλασε.

— Τότε αύριο θα σε ρωτήσω.

Όταν έφτασαν μπροστά στο κτίριο του κυρίου Σαραντή, ο Αλέξης σήκωσε το κεφάλι και κοίταξε τα τρία επίπεδα του σπιτιού. Στο ισόγειο βρίσκονταν μεγάλα παράθυρα και μια βαριά ξύλινη πόρτα, ενώ ψηλότερα υπήρχαν μικρότερα παράθυρα που έβλεπαν προς τον δρόμο.

— Το γραφείο είναι κάτω; ρώτησε.

— Στο μεγαλύτερο μέρος του, απάντησε ο Αντρέας.

Η φράση τού φάνηκε περίεργη.

Πριν προλάβει όμως να ρωτήσει τι εννοούσε, ο κύριος Σαραντής είχε ήδη ανοίξει την πόρτα.

Μέσα υπήρχε η μυρωδιά από ξύλο, χαρτί και μελάνι. Ένα μεγάλο γραφείο βρισκόταν απέναντι από την είσοδο, γύρω από τους τοίχους υπήρχαν ράφια με βιβλία και λογιστικά κατάστιχα και πάνω σε ένα τραπέζι ήταν απλωμένος ένας μεγάλος χάρτης της Μαύρης Θάλασσας.

Ο Αλέξης πλησίασε σχεδόν χωρίς να το καταλάβει.

Η Χίος φαινόταν μικρή.

Η Οδησσός βρισκόταν πολύ πιο βόρεια.

Για πρώτη φορά είδε πάνω σε ένα μόνο κομμάτι χαρτί πόσο μακριά είχε ταξιδέψει.

— Αύριο θα αρχίσεις να μαθαίνεις πού βρίσκονται τα πράγματα και τι δεν πρέπει να αγγίζεις, είπε ο κύριος Σαραντής.

Ο Αλέξης γύρισε προς το μέρος του.

— Υπάρχουν πολλά πράγματα που δεν πρέπει να αγγίζω;

Ο Αντρέας γέλασε.

— Περισσότερα απ’ όσα νομίζεις.

Ο κύριος Σαραντής δεν γέλασε.

— Κυρίως όσα δεν σου ανήκουν.

Ο Αλέξης έγνεψε και κοίταξε ξανά γύρω του.

Τότε παρατήρησε τη σκάλα.

Βρισκόταν στο πίσω μέρος του γραφείου και ανέβαινε σε έναν διάδρομο του επάνω ορόφου. Στο τέλος της υπήρχε μια κλειστή πόρτα.

Δεν υπήρχε τίποτα ιδιαίτερο πάνω της, όμως την ίδια στιγμή που την κοίταξε είδε τον Αντρέα να τον παρατηρεί.

Για μια στιγμή κανένας από τους δύο δεν είπε τίποτα.

Ύστερα ο Αντρέας χαμογέλασε.

— Έλα. Θα σου δείξω πού θα κοιμηθείς.

Ο Αλέξης τον ακολούθησε, όμως πριν φύγει κοίταξε ακόμη μία φορά προς τη σκάλα.

Δεν ήξερε τότε ότι μέσα σε λίγες εβδομάδες η συγκεκριμένη πόρτα θα του φαινόταν πιο ενδιαφέρουσα από ολόκληρη την Οδησσό.

Ο θείος Μανώλης έμεινε στην Οδησσό μόνο λίγες ημέρες, ώσπου να βεβαιωθεί ότι ο Αλέξης είχε τακτοποιηθεί, και ύστερα επέστρεψε στις εμπορικές του υποχρεώσεις, αφήνοντάς τον για πρώτη φορά πραγματικά μόνο στη νέα πόλη.

Το ίδιο βράδυ, όταν είχε ήδη ξαπλώσει στο μικρό δωμάτιο που του είχαν ετοιμάσει, άκουσε φωνές από τον δρόμο και για αρκετή ώρα προσπαθούσε να ξεχωρίσει τις διαφορετικές γλώσσες χωρίς να καταλαβαίνει σχεδόν καμία.

Λίγο πριν κοιμηθεί σκέφτηκε ότι ο Γιουσούφ είχε δίκιο και πως έπρεπε να του γράψει για όλα αυτά.

Για το χιόνι.

Για τα πλοία.

Για την Ελένη που τον είχε κοροϊδέψει μέσα στα πρώτα πέντε λεπτά.

Για τον Αντρέα που είχε πει «εσύ είσαι λοιπόν» πριν προλάβει καν να μάθει ποιος ήταν.

Και ίσως για την πόρτα στον επάνω όροφο.

Τελικά αποφάσισε να μην αναφέρει την πόρτα, επειδή ακόμη δεν είχε συμβεί τίποτα που να την κάνει σημαντική.

Αυτό θα άλλαζε πολύ σύντομα.

Το επόμενο πρωί ο Αλέξης κατέβηκε στο γραφείο πριν προλάβει να τον φωνάξει κανείς, όχι επειδή ανυπομονούσε να περάσει τη μέρα του αντιγράφοντας αριθμούς αλλά επειδή είχε ξυπνήσει νωρίτερα από όλους και δεν είχε καταφέρει να ξανακοιμηθεί.

Η Οδησσός εξακολουθούσε να του φαίνεται παράξενη ακόμη και όταν δεν την έβλεπε, αφού από το μικρό δωμάτιό του άκουγε τροχούς να περνούν πάνω στον δρόμο, πόρτες να ανοίγουν πριν ξημερώσει καλά και φωνές σε γλώσσες που δεν καταλάβαινε.

Όταν μπήκε στο γραφείο βρήκε τον κύριο Σαραντή ήδη εκεί, σκυμμένο πάνω από ένα ανοιχτό κατάστιχο, με τρεις στοίβες χαρτιών δίπλα του που στον Αλέξη έμοιαζαν εντελώς ίδιες.

— Καλημέρα.

Ο κύριος Σαραντής σήκωσε το βλέμμα.

— Είσαι νωρίς.

Ο Αλέξης δεν ήξερε αν αυτό ήταν καλό ή κακό.

— Ξύπνησα.

— Κι εγώ. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να το ανακοινώνουμε.

Ο Αλέξης έμεινε για λίγο ακίνητος και ο κύριος Σαραντής έδειξε με το χέρι του ένα μικρό γραφείο κοντά στο παράθυρο.

— Αφού ήρθες τόσο νωρίς μπορείς να αρχίσεις τόσο νωρίς.

Μέχρι το μεσημέρι ο Αλέξης είχε μάθει ότι ένα εμπορικό γραφείο μπορούσε να γίνει πιο κουραστικό από ένα ταξίδι στη θάλασσα χωρίς να χρειάζεται κανείς να μετακινηθεί περισσότερο από λίγα βήματα. Υπήρχαν ονόματα πλοίων που έπρεπε να αντιγραφούν σωστά, ποσότητες εμπορευμάτων που έπρεπε να συμφωνούν με άλλες ποσότητες γραμμένες σε διαφορετικά βιβλία και επιστολές που έφταναν από τόπους τους οποίους δεν είχε ακούσει ποτέ.

Δεν άργησε να μάθει ότι κάθε γραμμή στα κατάστιχα αντιστοιχούσε σε κάτι πραγματικό που βρισκόταν κάπου έξω από το δωμάτιο. Ένα όνομα σήμαινε ένα πλοίο δεμένο στο λιμάνι, ένας αριθμός μπορούσε να σημαίνει δεκάδες σακιά σιταριού σε μια αποθήκη και μια μικρή διόρθωση στην άκρη της σελίδας μπορούσε να αλλάξει τα χρήματα που θα έπαιρνε ή θα έχανε κάποιος έμπορος. Οι επιστολές έφερναν τιμές, παραγγελίες και ειδήσεις από άλλα λιμάνια, ενώ οι σφραγίδες και οι υπογραφές ήταν σχεδόν τόσο σημαντικές όσο το ίδιο το περιεχόμενο. Ο Αλέξης είχε πιστέψει ότι το εμπόριο γινόταν κυρίως στις αποβάθρες, ανάμεσα σε φωνές, σκοινιά και φορτία. Τώρα καταλάβαινε ότι ένα μεγάλο μέρος του γινόταν αθόρυβα, με πένα, μελάνι και χαρτί.

Ο κύριος Σαραντής έδειχνε να θυμάται τα πάντα, μέχρι τη στιγμή που τον ρώτησε πού είχε γράψει έναν αριθμό από έναν κατάλογο με βαρέλια λαδιού.

Ο Αλέξης άρχισε να ψάχνει στα χαρτιά του.

— Ήταν εδώ.

— Αυτό βλέπω.

— Εννοώ ότι τον έγραψα εδώ.

— Κι εγώ εννοώ ότι τώρα δεν βρίσκεται εδώ.

Ύστερα από λίγη αναζήτηση βρήκε το μικρό κομμάτι χαρτιού χωμένο κάτω από ένα βιβλίο. Ο κύριος Σαραντής το πήρε, το κοίταξε και άνοιξε ένα συρτάρι.

— Αν σκοπεύεις να χάνεις τους αριθμούς μου τουλάχιστον να τους χάνεις όλους στο ίδιο μέρος.

Έβγαλε ένα μικρό δερματόδετο τετράδιο, αρκετά παλιό ώστε το δέρμα στις γωνίες να έχει μαλακώσει αλλά καθαρό και σχεδόν αχρησιμοποίητο, και το άφησε μπροστά του.

— Από σήμερα ό,τι χρειάζεται να θυμάσαι θα το γράφεις εδώ.

Ο Αλέξης πέρασε τα δάχτυλά του πάνω στο εξώφυλλο.

— Είναι δικό μου;

— Αν το χάσεις θα γίνει δικό μου ξανά.

Ο Αλέξης χαμογέλασε και άνοιξε την πρώτη σελίδα. Στην κορυφή έγραψε «Οδησσός» και από κάτω τη μέρα που είχε φτάσει, ενώ χαμηλότερα σχεδίασε ένα μικρό πλοίο με ένα κατάρτι που έγερνε περισσότερο απ’ όσο θα άντεχε οποιοδήποτε πραγματικό πλοίο.

Η Ελένη το παρατήρησε όταν πέρασε από δίπλα του κρατώντας μια δέσμη χαρτιών.

— Αν ταξίδεψες με αυτό απορώ που έφτασες.

Ο Αλέξης έκλεισε το τετράδιο.

— Δεν είναι για να το βλέπεις.

— Τότε μην το αφήνεις ανοιχτό.

— Τι κάνεις εδώ;

Η Ελένη ακούμπησε τα χαρτιά στο τραπέζι.

— Δουλεύω.

Ο Αλέξης την κοίταξε.

— Εσύ;

— Όχι. Τα χαρτιά ήρθαν μόνα τους και με ακολουθούν.

Από την άλλη άκρη του γραφείου ακούστηκε το γέλιο του Αντρέα.

— Θα μάθεις γρήγορα να μη ρωτάς την Ελένη πράγματα όταν η απάντηση είναι προφανής.

— Εσύ δεν έχεις δουλειά; ρώτησε εκείνη.

— Προσπαθώ να την αποφύγω.

Ο κύριος Σαραντής σήκωσε τα μάτια από το βιβλίο του.

— Το κατάφερες μέχρι τώρα. Μπορείς να συνεχίσεις έξω.

Ο Αντρέας πήρε ένα κιβώτιο από το πάτωμα και έφυγε χαμογελώντας.

Οι μέρες που ακολούθησαν άρχισαν να αποκτούν έναν ρυθμό που ο Αλέξης μπορούσε να καταλάβει. Το πρωί έρχονταν έμποροι και καπετάνιοι, αργότερα άνοιγαν τα βιβλία και άρχιζαν οι υπολογισμοί, ενώ το απόγευμα έφταναν επιστολές που έπρεπε να ταξινομηθούν ή να αντιγραφούν. Στις πρώτες σελίδες του τετραδίου του σημείωνε ονόματα πλοίων, ποσότητες εμπορευμάτων και λέξεις που άκουγε στον δρόμο και δεν καταλάβαινε, ενώ κάποιες φορές σχεδίαζε ένα κτίριο ή ένα πρόσωπο που ήθελε να θυμάται.

Σιγά σιγά άρχισε να καταλαβαίνει ότι το γραφείο δεν εμπορευόταν μόνο πράγματα αλλά και πληροφορίες. Ένα πλοίο μπορούσε να βρίσκεται ακόμη μέρες μακριά και όμως μια επιστολή από άλλο λιμάνι να αλλάξει την τιμή ενός φορτίου πριν αυτό φανεί στον ορίζοντα. Ο Σαραντής διάβαζε προσεκτικά τις ημερομηνίες, ρωτούσε πότε είχε φύγει ένα γράμμα και από ποιον δρόμο είχε ταξιδέψει, κι ο Αλέξης ανακάλυψε ότι για έναν έμπορο είχε σημασία όχι μόνο τι γνώριζε αλλά και πόσο γρήγορα το είχε μάθει. Αυτή η σκέψη τού άρεσε περισσότερο απ’ όσο θα παραδεχόταν. Ίσως επειδή έμοιαζε πολύ με μυστικό.

Σε μια καθαρή σελίδα του τετραδίου έγραψε λίγες λέξεις που δεν ήθελε να ξεχάσει. «Τα πλοία μεταφέρουν εμπορεύματα. Οι άνθρωποι μεταφέρουν ειδήσεις. Μερικές φορές οι ειδήσεις φτάνουν πιο μακριά.»

Σύντομα όμως άρχισε να γράφει και άλλα πράγματα.

Το πρώτο που παρατήρησε ήταν ότι ο κύριος Σαραντής δεχόταν ορισμένους επισκέπτες με διαφορετικό τρόπο από τους υπόλοιπους. Οι περισσότεροι έμπαιναν από την κεντρική πόρτα, περίμεναν μπροστά στο μεγάλο γραφείο και μιλούσαν για φορτία ή χρήματα. Κάποιοι όμως εμφανίζονταν αργά το απόγευμα, όταν οι περισσότεροι υπάλληλοι είχαν φύγει και οι δρόμοι έξω άρχιζαν να σκοτεινιάζουν.

Αυτοί δεν περίμεναν ποτέ.

Ο Αντρέας συνήθως τους άνοιγε πριν προλάβουν να χτυπήσουν δεύτερη φορά και ο κύριος Σαραντής τούς οδηγούσε προς το πίσω μέρος του κτιρίου.

Μια από αυτές τις απογευματινές ώρες ο Αλέξης σήκωσε το βλέμμα από τους λογαριασμούς και αναγνώρισε τον άντρα που είχε ταξιδέψει μαζί τους στη Μαύρη Θάλασσα. Φορούσε το ίδιο σκούρο πανωφόρι και κρατούσε κάτω από το χέρι του το δερμάτινο σακίδιο που είχε ανοίξει μέσα στην καταιγίδα. Ο άντρας τον κοίταξε για μια στιγμή χωρίς να δείξει αν τον θυμόταν, έπειτα αντάλλαξε λίγες χαμηλόφωνες λέξεις με τον Σαραντή και ακολούθησε τον Αντρέα προς τη σκάλα.

Την πρώτη φορά ο Αλέξης δεν είχε δώσει σημασία στους παράξενους επισκέπτες. Τη δεύτερη είχε κοιτάξει προς τη σκάλα. Τώρα άνοιξε το τετράδιο.

«Επισκέπτες μετά το κλείσιμο» έγραψε σε μια γωνία.

Λίγο πιο κάτω πρόσθεσε «Ο Αντρέας ξέρει πότε θα έρθουν».

Έκλεισε γρήγορα το τετράδιο όταν άκουσε βήματα.

Ήταν η Ελένη.

— Τι έκρυψες;

— Τίποτα.

— Το «τίποτα» έχει δερμάτινο εξώφυλλο;

Ο Αλέξης ακούμπησε το χέρι πάνω στο τετράδιο.

— Γράφω πράγματα που πρέπει να θυμάμαι.

Η Ελένη κοίταξε προς τη σκάλα και μετά ξανά εκείνον.

— Μερικά πράγματα είναι καλύτερα να μην προσπαθείς πολύ να τα θυμηθείς.

Ο Αλέξης την παρατήρησε.

— Τι εννοείς;

— Αν ο κύριος Σαραντής ήθελε να ξέρεις τι γίνεται στον επάνω όροφο θα σου το είχε πει.

Ο Αλέξης χαμογέλασε ελάχιστα.

— Δεν είπα τίποτα για τον επάνω όροφο.

Η Ελένη σταμάτησε.

— Άρα συμβαίνει κάτι εκεί πάνω.

— Δεν είπα αυτό.

— Το είπες μόνη σου.

Η Ελένη έκλεισε το βιβλίο που κρατούσε.

— Αλέξη, αν θέλεις να μείνεις εδώ χωρίς να δημιουργήσεις προβλήματα προσπάθησε να μην ψάχνεις πίσω από κάθε πόρτα που βλέπεις κλειστή.

— Δεν ψάχνω.

Το βλέμμα της έδειχνε ότι δεν τον πίστευε.

— Ακόμη.

Έφυγε πριν προλάβει να απαντήσει.

Ο Αλέξης περίμενε ώσπου τα βήματά της χάθηκαν και ύστερα άνοιξε ξανά το τετράδιο.

Κάτω από τις προηγούμενες σημειώσεις έγραψε «Η Ελένη ξέρει κάτι».

Το σκέφτηκε λίγο και πρόσθεσε «Ίσως περισσότερα από τον Αντρέα».

Εκείνο το βράδυ το γραφείο έκλεισε αργότερα από συνηθισμένα και όταν ο Αλέξης ανέβηκε στο δωμάτιό του προσπάθησε να διαβάσει, όμως κάθε τόσο άκουγε κινήσεις από κάτω. Κάποια στιγμή η κεντρική πόρτα άνοιξε και ακολούθησαν χαμηλές αντρικές φωνές.

Λίγο αργότερα ακούστηκαν βήματα στη σκάλα προς τον επάνω όροφο.

Ο Αλέξης έκλεισε το βιβλίο του, περίμενε μερικές στιγμές και ύστερα σηκώθηκε. Άνοιξε την πόρτα του δωματίου όσο χρειαζόταν για να κοιτάξει στον διάδρομο και είδε μόνο τις σκιές από τα κάγκελα της σκάλας να πέφτουν πάνω στον τοίχο.

Τότε ακούστηκε ένας αδύναμος ήχος από πάνω.

Κάποιος μετακίνησε μια καρέκλα και αμέσως μετά μια πόρτα έκλεισε.

Ο Αλέξης έμεινε ακίνητος κοιτάζοντας προς τη σκάλα, θυμήθηκε τα λόγια της Ελένης και χαμογέλασε ελάχιστα.

Δεν είχε καμία πρόθεση να ψάξει πίσω από κάθε κλειστή πόρτα.

Μόνο πίσω από εκείνη τη μία.

Τις επόμενες ημέρες ο Αλέξης προσπάθησε, τουλάχιστον όταν βρισκόταν μπροστά στους άλλους, να συμπεριφέρεται σαν να είχε ξεχάσει εντελώς τη σκάλα και την κλειστή πόρτα του επάνω ορόφου. Δούλευε περισσότερο, έκανε λιγότερες ερωτήσεις και σημείωνε στο τετράδιό του μόνο όσα μπορούσε να δικαιολογήσει εύκολα αν κάποιος έσκυβε πάνω από τον ώμο του, όμως το βράδυ, όταν ξάπλωνε, θυμόταν τις χαμηλές φωνές και τα βήματα που ανέβαιναν εκεί όπου υποτίθεται πως δεν υπήρχε τίποτε που να τον αφορά.

Ίσως γι’ αυτό παρατήρησε αμέσως τον αγγελιαφόρο που μπήκε στο γραφείο λίγο πριν από το μεσημέρι, ένα αγόρι λίγο μεγαλύτερό του με χιόνι ακόμη στους ώμους του πανωφοριού και έναν μικρό φάκελο σφιγμένο ανάμεσα στα δάχτυλά του. Δεν ζήτησε να μιλήσει με κάποιον συγκεκριμένο, δεν έδωσε όνομα αποστολέα και όταν ο Αλέξης τον ρώτησε σε ποιον έπρεπε να παραδώσει την επιστολή, εκείνος κοίταξε προς το βάθος του γραφείου σαν να περίμενε ότι κάποιος θα εμφανιζόταν μόνος του.

— Μου είπαν να την αφήσω εδώ.

Ο Αλέξης κοίταξε τον φάκελο.

— Σε ποιον εδώ;

Το αγόρι ανασήκωσε τους ώμους.

— Εδώ.

Πριν προλάβει ο Αλέξης να επιμείνει, ο κύριος Σαραντής είχε ήδη σηκωθεί από το γραφείο του και πλησίαζε χωρίς βιασύνη, όμως το πρόσωπό του είχε αλλάξει τόσο λίγο και τόσο καθαρά ώστε ο Αλέξης κατάλαβε πως η επιστολή δεν ήταν συνηθισμένη πριν ακόμη τη δει στα χέρια του.

Ο Σαραντής πήρε τον φάκελο και έριξε μια γρήγορη ματιά στην μπροστινή πλευρά. Δεν υπήρχε όνομα, μόνο μια μικρή γραμμή από γράμματα που ο Αλέξης δεν μπορούσε να διαβάσει από εκεί όπου στεκόταν και κοντά στη σφραγίδα ένα σημάδι που του φάνηκε περισσότερο σχεδιασμένο παρά γραμμένο.

— Περίμενε, είπε ο Σαραντής στον αγγελιαφόρο.

Ο Αλέξης περίμενε κι εκείνος, αν και κανείς δεν του το είχε ζητήσει, ενώ ο Σαραντής άνοιξε ένα μικρό συρτάρι, έβγαλε δύο νομίσματα και τα έδωσε στο αγόρι, το οποίο τα έκλεισε στην παλάμη του και έφυγε χωρίς άλλη λέξη. Μόλις η πόρτα έκλεισε πίσω του, ο Σαραντής πήρε την επιστολή και κατευθύνθηκε προς το πίσω δωμάτιο χωρίς να σπάσει τη σφραγίδα ή να την εξετάσει περισσότερο.

Ακριβώς αυτό ήταν που έκανε τον Αλέξη να τη σκέφτεται όλο το υπόλοιπο πρωινό, επειδή είχε δει τον κύριο Σαραντή να ανοίγει δεκάδες επιστολές χωρίς δεύτερη σκέψη, να σπάει σφραγίδες ενώ μιλούσε με κάποιον άλλο και να αφήνει εμπορικά γράμματα ανοιχτά πάνω στο τραπέζι όσο έψαχνε ένα κατάστιχο. Αυτή όμως την είχε κρατήσει κλειστή και την είχε πάρει μαζί του σαν να μην ήθελε ούτε για λίγα λεπτά να παραμείνει ανάμεσα στα υπόλοιπα χαρτιά.

Όταν ο Αντρέας επέστρεψε λίγο αργότερα, ο Σαραντής τον κάλεσε αμέσως στο πίσω δωμάτιο και η πόρτα έκλεισε πίσω τους, αφήνοντας τον Αλέξη να προσπαθεί να συνεχίσει έναν υπολογισμό που είχε μπροστά του. Έγραψε τον ίδιο αριθμό δύο φορές, τον έσβησε και όταν σήκωσε τα μάτια είδε την Ελένη να τον κοιτάζει από το διπλανό τραπέζι.

— Τι; ρώτησε.

— Τίποτα.

— Με κοιτάζεις.

— Επειδή έχεις σταματήσει να δουλεύεις εδώ και πέντε λεπτά.

Ο Αλέξης χαμήλωσε τη φωνή του.

— Είδες την επιστολή;

Η Ελένη συνέχισε να τακτοποιεί τα χαρτιά.

— Είδα μια επιστολή.

— Δεν είχε όνομα.

— Υπάρχουν γράμματα χωρίς όνομα.

— Και ο κύριος Σαραντής την έκρυψε.

Τότε εκείνη σήκωσε τα μάτια.

— Δεν την έκρυψε μπροστά σου;

Ο Αλέξης κατάλαβε αμέσως το νόημα της ερώτησης.

— Ξέρεις τι εννοώ.

— Ξέρω ότι προσπαθείς πάλι να ανακαλύψεις κάτι που δεν σου έχουν πει.

— Δεν σου φαίνεται παράξενο;

Η Ελένη έμεινε για λίγο σιωπηλή και αυτή η μικρή καθυστέρηση ήταν αρκετή για να του δώσει την απάντηση που ήθελε.

— Μου φαίνεται παράξενο που δεν μπορείς να αφήσεις τίποτα ήσυχο, είπε τελικά.

Ο Αλέξης χαμογέλασε.

— Άρα σου φαίνεται παράξενο.

Η Ελένη αναστέναξε και πήρε τη στοίβα των χαρτιών της.

— Μια μέρα θα βρεθείς σε πραγματικό μπελά και το χειρότερο είναι ότι θα είσαι πολύ ευχαριστημένος μέχρι να το καταλάβεις.

Το απόγευμα ο κύριος Σαραντής έφυγε μαζί με τον Αντρέα και πριν βγει έδωσε στον Αλέξη έναν κατάλογο που έπρεπε να αντιγράψει. Η δουλειά ήταν αρκετή για να τον κρατήσει απασχολημένο τουλάχιστον μία ώρα, πράγμα που υποψιάστηκε ότι ίσως ήταν ακριβώς ο λόγος για τον οποίο του την είχε αναθέσει, κι έτσι προσπάθησε πραγματικά να συγκεντρωθεί και κατάφερε να αντιγράψει τις πρώτες δέκα γραμμές πριν το βλέμμα του αρχίσει να επιστρέφει προς το πίσω δωμάτιο.

Η πόρτα ήταν ανοιχτή.

Η Ελένη είχε φύγει πριν από λίγο για να παραδώσει κάποια χαρτιά και στο γραφείο είχαν απομείνει μόνο ένας ηλικιωμένος υπάλληλος στην άλλη άκρη της αίθουσας και ο ίδιος. Ο Αλέξης ανάγκασε τον εαυτό του να αντιγράψει άλλες δύο γραμμές, όμως ύστερα άφησε την πένα και σηκώθηκε.

Δεν είχε αποφασίσει να ψάξει για την επιστολή, τουλάχιστον αυτό είπε στον εαυτό του καθώς πλησίαζε το πίσω δωμάτιο. Ήθελε απλώς να δει πού την είχε αφήσει ο Σαραντής και μετά θα επέστρεφε αμέσως στη δουλειά του, χωρίς να αγγίξει τίποτα και χωρίς κανείς να μάθει ότι είχε μπει εκεί.

Μέσα υπήρχε ένα μικρό γραφείο, δύο καρέκλες και ένα στενό ντουλάπι στον τοίχο, του οποίου η πόρτα είχε μείνει μισάνοιχτη.

Ο Αλέξης σταμάτησε και για λίγες στιγμές κοιτούσε μόνο εκείνο το μικρό άνοιγμα.

Αν το ντουλάπι ήταν κλειστό, σκέφτηκε, θα είχε επιστρέψει αμέσως στο γραφείο του, τουλάχιστον έτσι ισχυρίστηκε αργότερα στον εαυτό του όταν προσπάθησε να αποφασίσει σε ποιο ακριβώς σημείο είχε πάψει να είναι απλώς περίεργος και είχε αρχίσει να κάνει κάτι που ήξερε πολύ καλά πως ήταν λάθος.

Άνοιξε την πόρτα λίγο περισσότερο και είδε τρεις φακέλους, ένα δεμένο πακέτο χαρτιών και πάνω από όλα την επιστολή που είχε φτάσει το πρωί, την οποία αναγνώρισε αμέσως από τη σκούρα σφραγίδα.

Άπλωσε το χέρι του και την πήρε.

Ο φάκελος ήταν ελαφρύς και δεν είχε γραμμένο κανένα όνομα, ενώ στην πίσω πλευρά υπήρχε μόνο το μικρό σημάδι που είχε παρατηρήσει νωρίτερα, ένα σχέδιο τόσο απλό ώστε θα μπορούσε να μη σημαίνει τίποτα και τόσο παράξενο ώστε ο Αλέξης ήταν βέβαιος πως σήμαινε κάτι.

Το αντέγραψε με το δάχτυλό του στον αέρα και ύστερα γύρισε τον φάκελο προς το φως.

Το χαρτί μέσα δεν φαινόταν αρκετά παχύ για να κρύβει περισσότερες από μία σελίδες και για λίγες στιγμές ο Αλέξης σκέφτηκε πως ίσως μπορούσε να καταλάβει κάτι χωρίς να ανοίξει τη σφραγίδα, όμως δεν διέκρινε παρά μόνο μερικές σκοτεινές γραμμές από μελάνι.

Άγγιξε το κερί με τον αντίχειρά του και αναρωτήθηκε αν, σηκώνοντάς το πολύ προσεκτικά, θα μπορούσε αργότερα να το κλείσει ξανά χωρίς να καταλάβει κανείς τι είχε συμβεί.

Η ίδια η σκέψη τον ανησύχησε περισσότερο από όσο θα ήθελε, όχι τόσο επειδή φοβόταν ότι θα τον έπιαναν όσο επειδή κατάλαβε ότι είχε φτάσει στο σημείο να σκέφτεται σοβαρά να το κάνει.

Τότε ακούστηκαν βήματα από το γραφείο.

Ο Αλέξης έβαλε γρήγορα τον φάκελο μέσα στο ντουλάπι και προσπάθησε να κλείσει την πόρτα, όμως ένα από τα δεμένα πακέτα γλίστρησε από τη θέση του και έπεσε στο πάτωμα με έναν ήχο που εκείνη τη στιγμή τού φάνηκε τρομερά δυνατός.

Τα βήματα πλησίαζαν και ο Αλέξης έσκυψε βιαστικά να σηκώσει το πακέτο, ενώ κάτω από την πόρτα του δωματίου εμφανίστηκε η σκιά κάποιου που είχε ήδη φτάσει στην άλλη πλευρά.

Πριν προλάβει να επιστρέψει το πακέτο στη θέση του, το πόμολο άρχισε να γυρίζει.

Το πόμολο γύρισε αργά και ο Αλέξης πρόλαβε μόνο να αφήσει το πακέτο πάνω στο χαμηλότερο ράφι πριν η πόρτα ανοίξει.

Στο άνοιγμα εμφανίστηκε η Ελένη.

Για λίγες στιγμές έμειναν και οι δύο ακίνητοι, εκείνη με το ένα χέρι ακόμη πάνω στο πόμολο και εκείνος γονατισμένος μπροστά στο ανοιχτό ντουλάπι, σε μια θέση που δεν άφηνε πολλά περιθώρια για κάποια πειστική εξήγηση.

Η Ελένη κοίταξε πρώτα τον Αλέξη και ύστερα το ντουλάπι.

— Φαντάζομαι ότι έψαχνες κάποιο κατάστιχο.

Ο Αλέξης σηκώθηκε.

— Θα μπορούσα.

— Δεν θα μπορούσες.

— Γιατί;

— Επειδή τα κατάστιχα είναι στο άλλο δωμάτιο.

Ο Αλέξης έκλεισε προσεκτικά την πόρτα του ντουλαπιού και προσπάθησε να φανεί πιο ήρεμος απ’ όσο αισθανόταν.

— Τότε μάλλον μπέρδεψα τα δωμάτια.

Η Ελένη τον κοίταξε για αρκετή ώρα χωρίς να μιλά και ύστερα μπήκε μέσα κλείνοντας την πόρτα πίσω της.

— Άνοιξες την επιστολή;

Η ερώτηση ήταν τόσο άμεση ώστε ο Αλέξης ξέχασε για μια στιγμή να προσποιείται.

— Όχι.

— Την άγγιξες;

Δεν απάντησε αμέσως.

Η Ελένη αναστέναξε.

— Αυτό σημαίνει ναι.

— Δεν την άνοιξα.

— Αλέξη, δεν καταλαβαίνεις ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να παρατηρείς κάτι και στο να ψάχνεις μέσα στα πράγματα κάποιου άλλου;

— Υπάρχει και διαφορά ανάμεσα σε ένα συνηθισμένο γράμμα και σε ένα γράμμα που παραδίδεται χωρίς όνομα και κλειδώνεται αμέσως σε ντουλάπι.

Η Ελένη χαμήλωσε τη φωνή της.

— Ακριβώς γι’ αυτό έπρεπε να το αφήσεις ήσυχο.

Ο Αλέξης την κοίταξε πιο προσεκτικά.

— Ξέρεις τι γράφει;

— Όχι.

— Ξέρεις για ποιον είναι;

— Όχι.

— Ξέρεις τι σημαίνει το σημάδι;

Για πρώτη φορά η Ελένη δίστασε.

Ήταν ελάχιστο, σχεδόν τίποτα, όμως ο Αλέξης είχε αρχίσει να γίνεται πολύ καλός στο να παρατηρεί εκείνες τις μικρές παύσεις που εμφανίζονταν όταν κάποιος ήξερε περισσότερα απ’ όσα ήθελε να πει.

— Δεν ξέρω αρκετά, απάντησε τελικά.

— Αυτό δεν είναι το ίδιο με το «δεν ξέρω».

Η Ελένη άνοιξε την πόρτα.

— Γύρνα στη δουλειά σου πριν επιστρέψει ο κύριος Σαραντής και χρειαστεί να βρεις καλύτερη δικαιολογία από τα χαμένα κατάστιχα.

Ο Αλέξης υπάκουσε, όμως καθώς επέστρεφε στο γραφείο είχε ήδη καταλάβει ότι η συζήτησή τους είχε επιβεβαιώσει περισσότερα απ’ όσα η Ελένη είχε προσπαθήσει να κρύψει.

Δεν ξέρω αρκετά.

Τις τρεις αυτές λέξεις τις έγραψε στο τετράδιό του εκείνο το βράδυ.

Από κάτω σημείωσε το περίεργο σύμβολο της επιστολής όσο καλύτερα μπορούσε να το θυμηθεί και το κύκλωσε δύο φορές.

Για τις επόμενες δύο ημέρες δεν συνέβη τίποτα.

Το γραφείο λειτουργούσε όπως πάντα, οι έμποροι έρχονταν και έφευγαν και ο κύριος Σαραντής δεν έδειχνε να γνωρίζει ότι κάποιος είχε αγγίξει τον φάκελο. Ο Αλέξης άρχισε σχεδόν να πιστεύει ότι η Ελένη είχε αποφασίσει να μην του δημιουργήσει πρόβλημα, αν και κάθε φορά που συναντιόνταν τα βλέμματά τους εκείνη τού έδινε την εντύπωση ότι περίμενε την επόμενη ανοησία του.

Η ευκαιρία παρουσιάστηκε το τρίτο βράδυ.

Ο Αλέξης είχε ήδη ανέβει στο δωμάτιό του όταν άκουσε την εξωτερική πόρτα να ανοίγει. Από κάτω έφτασαν αντρικές φωνές και ύστερα εκείνος ο ιδιαίτερος θόρυβος που έκανε το σπίτι όταν άνθρωποι προσπαθούσαν να κινηθούν αθόρυβα και τελικά κατάφερναν να γίνουν ακόμη πιο αισθητοί.

Πλησίασε την πόρτα.

Μέσα από το μικρό άνοιγμα είδε τον Αντρέα να περνά στον διάδρομο κρατώντας ένα λυχνάρι.

Δεν κατευθύνθηκε προς το δωμάτιό του.

Προχώρησε προς τη σκάλα του επάνω ορόφου.

Ο Αλέξης περίμενε ώσπου το φως χάθηκε και ύστερα βγήκε.

Εκείνη τη στιγμή ήξερε ότι είχε δύο επιλογές. Μπορούσε να επιστρέψει στο δωμάτιό του και το επόμενο πρωί να συνεχίσει να αναρωτιέται τι συνέβαινε πίσω από εκείνη την πόρτα ή μπορούσε να ανέβει λίγα μόνο σκαλοπάτια και να μάθει επιτέλους κάτι περισσότερο.

Προσπάθησε για μερικές στιγμές να πείσει τον εαυτό του ότι πραγματικά σκεφτόταν και τις δύο επιλογές.

Ύστερα άρχισε να ανεβαίνει.

Πάτησε προσεκτικά στο πρώτο σκαλοπάτι και μετά στο δεύτερο, αποφεύγοντας τα σημεία όπου το ξύλο έτριζε, μέχρι που έφτασε στον επάνω διάδρομο. Η πόρτα που τόσες φορές είχε κοιτάξει από κάτω ήταν κλειστή, όμως μια λεπτή γραμμή φωτός περνούσε από το κενό κοντά στο πάτωμα.

Ακούγονταν φωνές.

Ο Αλέξης πλησίασε όσο τολμούσε και στάθηκε δίπλα στον τοίχο.

— Δεν μπορεί να συνεχιστεί για πολύ ακόμη, είπε κάποιος μέσα.

Μια δεύτερη φωνή απάντησε τόσο χαμηλά ώστε δεν κατάφερε να ξεχωρίσει παρά μόνο μερικές λέξεις.

— …χρειάζεται χρόνος… αδελφοί… περισσότεροι άνθρωποι…

Ο Αλέξης κράτησε την αναπνοή του.

Αδελφοί.

Δεν είχε ακούσει ποτέ τον κύριο Σαραντή να αποκαλεί έτσι κανέναν από τους ανθρώπους που εργάζονταν μαζί του.

Μια καρέκλα μετακινήθηκε.

— Και στην Κωνσταντινούπολη; ρώτησε μια άλλη φωνή.

Ακολούθησε μικρή σιωπή.

— Υπάρχουν άνθρωποι και εκεί.

Ο Αλέξης πλησίασε ακόμη λίγο.

Μέσα μιλούσε τώρα ο κύριος Σαραντής.

— Οι λέξεις έχουν βάρος. Όποιος δεν μπορεί να τις κρατήσει για τον εαυτό του δεν πρέπει να τις ακούσει εξαρχής.

Ο Αλέξης ένιωσε ένα δυσάρεστο σφίξιμο, σαν η φράση να είχε ειπωθεί ειδικά για εκείνον.

Ύστερα ακούστηκε ο Αντρέας.

— Και πόσο ακόμη θα περιμένουμε;

Η απάντηση ήρθε από έναν άντρα που ο Αλέξης δεν αναγνώρισε.

— Όσο χρειαστεί. Η ώρα θα έρθει.

Ακολούθησαν λόγια που δεν μπόρεσε να ξεχωρίσει, όμως λίγο αργότερα άκουσε καθαρά μία ακόμη λέξη.

Όρκος.

Ο Αλέξης έβγαλε από την τσέπη το μικρό τετράδιο, το άνοιξε προσεκτικά και έγραψε μόνο τέσσερις λέξεις.

«Αδελφοί. Κωνσταντινούπολη. Ώρα. Όρκος.»

Τις κοίταξε και ξαφνικά η υπόθεση έπαψε να του φαίνεται σαν ένα απλό παιχνίδι μυστικών ανάμεσα σε εμπόρους.

Οι άνθρωποι πίσω από την πόρτα περίμεναν κάτι.

Κάτι που δεν είχε συμβεί ακόμη.

Έκλεισε το τετράδιο και τότε άκουσε βήματα από το εσωτερικό του δωματίου.

Στην αρχή υπέθεσε ότι κάποιος απλώς άλλαξε θέση, όμως τα βήματα συνέχισαν και πλησίασαν προς την πόρτα.

Ο Αλέξης έκανε πίσω.

Κοίταξε προς τη σκάλα, όμως για να φτάσει εκεί έπρεπε να περάσει ακριβώς μπροστά από την πόρτα. Στην άλλη πλευρά του διαδρόμου υπήρχε μόνο ένα στενό παράθυρο και μια μικρή εσοχή στον τοίχο όπου ήταν στοιβαγμένα δυο ξύλινα κιβώτια.

Χώθηκε πίσω τους την ίδια στιγμή που η πόρτα άνοιξε.

Μια λωρίδα φωτός έπεσε στον διάδρομο.

Ο Αλέξης έσκυψε όσο μπορούσε και προσπάθησε να μην αναπνέει δυνατά.

Κάποιος βγήκε από το δωμάτιο.

Τα βήματα σταμάτησαν λίγα μέτρα μακριά.

Για μερικά δευτερόλεπτα δεν ακούστηκε τίποτα και ο Αλέξης άρχισε να πιστεύει ότι ο άνθρωπος θα κατέβαινε τη σκάλα.

Ύστερα η φιγούρα γύρισε προς την κρυψώνα του.

Τα βήματα πλησίασαν.

Ένα.

Δύο.

Τρία.

Ο Αλέξης κοίταξε το μικρό τετράδιο που εξακολουθούσε να κρατά στα χέρια του και το έκρυψε γρήγορα μέσα στο πανωφόρι του.

Η σκιά κάλυψε τα κιβώτια.

Και ένα χέρι εμφανίστηκε στην άκρη της κρυψώνας.

Το χέρι σταμάτησε πάνω στο ξύλινο κιβώτιο τόσο κοντά στο πρόσωπο του Αλέξη ώστε μπορούσε να δει ακόμη και τη λεπτή λευκή ουλή που περνούσε πάνω από τον δείκτη.

Δεν τόλμησε να κινηθεί.

Ο άντρας στην άλλη πλευρά της κρυψώνας έσπρωξε ελαφρά το κιβώτιο και ο Αλέξης αισθάνθηκε το ξύλο να μετακινείται λίγα εκατοστά προς τα γόνατά του, ώσπου δεν απέμενε σχεδόν καθόλου χώρος ανάμεσα στο σώμα του και στον τοίχο.

Ακόμη μία κίνηση και θα τον έβλεπε.

Τότε ακούστηκε από το ισόγειο ένας δυνατός κρότος και αμέσως μετά η φωνή μιας γυναίκας.

— Αντρέα;

Το χέρι απομακρύνθηκε.

Ο άντρας έμεινε ακίνητος για λίγες στιγμές και ύστερα γύρισε προς τη σκάλα.

— Τι έγινε;

— Έπεσε η λάμπα, ακούστηκε η ίδια φωνή. Χρειάζομαι κάποιον εδώ κάτω.

Ο Αλέξης αναγνώρισε την Ελένη.

Δεν ήξερε αν έπρεπε να αισθανθεί ανακούφιση ή φόβο για το πώς ακριβώς είχε βρεθεί εκεί.

Τα βήματα απομακρύνθηκαν και ακούστηκε η πόρτα του δωματίου να κλείνει ξανά, ενώ λίγο αργότερα κάποιος κατέβηκε τη σκάλα. Ο Αλέξης περίμενε χωρίς να κινείται μέχρι που άρχισαν πάλι οι χαμηλές φωνές πίσω από την πόρτα.

Τότε γλίστρησε έξω από την κρυψώνα.

Δεν προσπάθησε να ακούσει τίποτε περισσότερο.

Κατέβηκε όσο πιο αθόρυβα μπορούσε και μόλις έφτασε στον πρώτο όροφο βρήκε την Ελένη να τον περιμένει με τα χέρια σταυρωμένα μπροστά της.

Στο πάτωμα δεν υπήρχε ούτε σπασμένη λάμπα ούτε κάτι άλλο που να δικαιολογεί τον θόρυβο.

Ο Αλέξης κοίταξε γύρω.

— Δεν έπεσε τίποτα.

— Το πρόσεξες.

— Το έκανες επίτηδες;

Η Ελένη τον άρπαξε από το μανίκι και τον τράβηξε προς τον διάδρομο πριν απαντήσει.

— Στο δωμάτιό σου.

— Γιατί;

— Επειδή αν συνεχίσεις να μιλάς εδώ θα χρειαστεί να ρίξω πραγματικά κάτι.

Μπήκαν στο δωμάτιο του Αλέξη και η Ελένη έκλεισε την πόρτα πίσω τους.

— Έχεις χάσει το μυαλό σου;

Ο Αλέξης χαμήλωσε τη φωνή του.

— Πώς ήξερες ότι ήμουν πάνω;

— Σε είδα να ανεβαίνεις.

— Και με ακολούθησες;

— Όχι αμέσως. Σκέφτηκα ότι ίσως για μία φορά θα είχες αρκετή λογική ώστε να γυρίσεις μόνος σου.

— Και μετά;

— Θυμήθηκα ότι μιλάμε για εσένα.

Ο Αλέξης θα γελούσε αν δεν είχε ακόμη την αίσθηση εκείνου του χεριού δίπλα στο πρόσωπό του.

Η Ελένη το κατάλαβε.

— Παραλίγο να σε βρουν, έτσι δεν είναι;

Εκείνος έγνεψε.

Η ενόχληση στο πρόσωπό της υποχώρησε λίγο.

— Τι άκουσες;

Ο Αλέξης σήκωσε το βλέμμα.

— Νόμιζα ότι δεν ήθελες να ξέρεις.

— Δεν θέλω. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα κάνω πως δεν συνέβη τίποτα αφού παραλίγο να σε πιάσουν.

Ο Αλέξης έβγαλε το τετράδιο από το πανωφόρι του και το άνοιξε στη σελίδα όπου είχε γράψει τις τέσσερις λέξεις.

Η Ελένη διάβασε σιωπηλά.

«Αδελφοί. Κωνσταντινούπολη. Ώρα. Όρκος.»

Το πρόσωπό της άλλαξε.

— Άκουσες ακριβώς αυτά;

— Και άλλα, αλλά όχι καθαρά. Κάποιος είπε ότι υπάρχουν άνθρωποι στην Κωνσταντινούπολη και κάποιος άλλος ότι χρειάζονται περισσότεροι. Ο Αντρέας ρώτησε πόσο ακόμη θα περιμένουν.

Η Ελένη κάθισε στην άκρη του κρεβατιού.

— Δεν μου αρέσει αυτό.

— Πριν από λίγες μέρες μου έλεγες να σταματήσω να ψάχνω.

— Εξακολουθώ να στο λέω.

— Τότε γιατί με βοήθησες;

Η Ελένη τον κοίταξε σαν να θεωρούσε την απάντηση προφανή.

— Επειδή το να πιστεύω ότι κάνεις ανοησίες δεν σημαίνει ότι θέλω να σε πιάσουν.

Ο Αλέξης κάθισε απέναντί της.

Για λίγο κοιτούσαν και οι δύο το τετράδιο.

— Το σημάδι, είπε τελικά η Ελένη.

— Ποιο;

— Αυτό που σχεδίασες από την επιστολή.

Ο Αλέξης γύρισε μερικές σελίδες πίσω και της το έδειξε.

Η Ελένη πήρε το τετράδιο και το πλησίασε στη λάμπα.

— Το έχω ξαναδεί.

Ο Αλέξης ανασηκώθηκε αμέσως.

— Πού;

— Δεν θυμάμαι.

— Πριν μου είπες ότι δεν ήξερες τι σημαίνει.

— Δεν ξέρω τι σημαίνει. Είπα ότι το έχω ξαναδεί.

— Πού;

Η Ελένη έκλεισε τα μάτια για μια στιγμή σαν να προσπαθούσε να ανακαλέσει κάτι και ύστερα σηκώθηκε.

— Στο γραφείο.

Ο Αλέξης ακολούθησε το βλέμμα της.

— Σε επιστολή;

— Όχι. Νομίζω σε ένα κιβώτιο.

Κατέβηκαν την επόμενη ημέρα στο γραφείο νωρίτερα από τους περισσότερους και για πρώτη φορά ο Αλέξης ανακάλυψε πόσο πιο εύκολο ήταν να ψάχνει όταν δεν ήταν μόνος του.

Η Ελένη δεν έψαχνε όπως εκείνος. Δεν άνοιγε συρτάρια χωρίς λόγο ούτε πλησίαζε πόρτες που μπορούσαν να ανοίξουν ξαφνικά, αλλά θυμόταν πού βρισκόταν κάθε αντικείμενο και ποιος συνήθως το χρησιμοποιούσε.

— Εκεί, είπε κάποια στιγμή.

Έδειξε μια σειρά από μικρά ξύλινα κιβώτια που είχαν φτάσει λίγες ημέρες νωρίτερα και περίμεναν να καταγραφούν.

Ο Αλέξης πλησίασε.

Στην άκρη ενός από αυτά υπήρχε ένα μικρό σημάδι με μελάνι.

Δεν ήταν ακριβώς ίδιο με εκείνο της επιστολής, όμως έμοιαζε αρκετά ώστε να τους κάνει να κοιταχτούν.

— Τι έχει μέσα;

Η Ελένη βρήκε τον αριθμό του κιβωτίου σε έναν κατάλογο.

— Υφάσματα.

Ο Αλέξης εξέτασε το κιβώτιο.

— Δεν είναι πολύ μικρό;

Η Ελένη κοίταξε πρώτα το ξύλινο κουτί και ύστερα τον κατάλογο.

Ήταν.

Ο Αλέξης άνοιξε το τετράδιό του.

— Μην αρχίσεις πάλι, είπε η Ελένη.

— Απλώς το γράφω.

— Αυτό ακριβώς με ανησυχεί.

Σημείωσε τον αριθμό του κιβωτίου και την ημερομηνία που είχε φτάσει, ύστερα πρόσθεσε το αρχικό του πλοίου που το είχε μεταφέρει.

Τις επόμενες ημέρες δεν έκαναν τίποτε περισσότερο από το να παρατηρούν.

Ανακάλυψαν ότι ορισμένες επιστολές δεν καταγράφονταν μαζί με την κανονική αλληλογραφία και ότι κάποια κιβώτια παρέμεναν στο γραφείο πολύ λιγότερο από τα υπόλοιπα, ενώ δύο φορές είδαν τον Αντρέα να παραλαμβάνει μικρά πακέτα και να τα πηγαίνει ο ίδιος στον επάνω όροφο.

Ο Αλέξης κατέγραφε ημερομηνίες, αρχικά και αριθμούς.

Η Ελένη διόρθωνε όσα θυμόταν λάθος.

Το τετράδιο άρχισε να γεμίζει.

Ένα απόγευμα ο Αλέξης το άνοιξε πάνω στο τραπέζι και κοίταξε όσα είχαν συγκεντρώσει.

— Δεν είναι τυχαία.

Η Ελένη στάθηκε δίπλα του.

— Δεν ξέρουμε αυτό.

— Δύο επιστολές χωρίς όνομα. Τρία κιβώτια με παρόμοιο σημάδι. Οι ίδιοι άνθρωποι έρχονται πάντα μετά το κλείσιμο. Ο Αντρέας πηγαίνει επάνω κάθε φορά που εμφανίζεται ένας από αυτούς.

— Αυτό αποδεικνύει μόνο ότι συμβαίνει κάτι που δεν γνωρίζουμε.

Ο Αλέξης γύρισε προς το μέρος της.

— Αυτό ακριβώς προσπαθώ να σου πω.

Η Ελένη χαμογέλασε παρά τη θέλησή της.

— Θα μπλέξεις.

— Ήδη έχω μπλέξει.

— Όχι. Μέχρι τώρα απλώς έχεις πλησιάσει πολύ κοντά σε ανθρώπους που μπορούν να καταλάβουν ότι τους παρακολουθείς.

Ο Αλέξης έκλεισε το τετράδιο.

— Υπάρχει διαφορά;

— Τεράστια.

Το ίδιο βράδυ όμως έκανε ακριβώς αυτό που η Ελένη τού είχε πει να μην κάνει.

Είχε δει τον Αντρέα να αφήνει πάνω στο γραφείο ένα μικρό χαρτί πριν βγει για λίγο στην αποθήκη και πάνω του υπήρχαν τρία αρχικά, δύο ημερομηνίες και ένα από τα σημάδια που είχαν ήδη καταγράψει.

Ο Αλέξης πλησίασε μόνο για να το δει καλύτερα.

Έτσι τουλάχιστον σκόπευε.

Άπλωσε το χέρι του και το γύρισε προς το φως.

Στην πίσω πλευρά υπήρχε μία μόνο λέξη.

Δεν πρόλαβε να τη διαβάσει.

Η εξωτερική πόρτα άνοιξε πίσω του.

Ο Αλέξης άφησε το χαρτί αμέσως στη θέση του και στράφηκε προς την είσοδο.

Ο κύριος Σαραντής στεκόταν εκεί.

Το βλέμμα του κατέβηκε πρώτα στο χέρι του Αλέξη και ύστερα στο χαρτί πάνω στο τραπέζι.

Δεν είπε τίποτα.

Ακριβώς γι’ αυτό ο Αλέξης κατάλαβε ότι αυτή τη φορά τα πράγματα ήταν πολύ πιο σοβαρά.

Ο κύριος Σαραντής έκλεισε την εξωτερική πόρτα πίσω του και έμεινε για λίγες στιγμές ακίνητος, χωρίς να ρωτήσει τι έκανε ο Αλέξης δίπλα στο γραφείο του Αντρέα και χωρίς να κοιτάξει ξανά το μικρό χαρτί που βρισκόταν πάνω στο τραπέζι.

Ακριβώς αυτή η σιωπή έκανε τον Αλέξη να αισθανθεί πολύ χειρότερα από όσο θα αισθανόταν αν ο έμπορος είχε αρχίσει να φωνάζει.

— Κύριε Σαραντή, εγώ…

— Στο πίσω δωμάτιο.

Η φωνή του ήταν ήρεμη.

Ο Αλέξης δεν προσπάθησε να εξηγήσει τίποτε περισσότερο και ακολούθησε τον άντρα, ενώ πίσω τους ο θόρυβος του γραφείου συνεχιζόταν σαν να μην είχε συμβεί τίποτα. Μόλις μπήκαν στο μικρό δωμάτιο, ο Σαραντής έκλεισε την πόρτα και στάθηκε απέναντί του.

— Τι νομίζεις ότι έχεις ανακαλύψει;

Ο Αλέξης περίμενε μια κατηγορία, ίσως μια ερώτηση για το χαρτί που είχε αγγίξει ή για την επιστολή που είχε βρει λίγες ημέρες νωρίτερα, όμως η φράση αυτή τον αιφνιδίασε περισσότερο.

— Δεν ξέρω.

— Αυτό είναι το πρώτο σωστό πράγμα που λες.

Ο Αλέξης κατέβασε το βλέμμα, όμως ο Σαραντής συνέχισε να τον παρατηρεί.

— Έχεις ανοίξει επιστολές;

— Όχι.

— Έχεις διαβάσει χαρτιά που δεν σου έδωσα;

Ο Αλέξης δίστασε.

— Όχι ακριβώς.

— Δεν υπάρχει «όχι ακριβώς».

Ο Αλέξης πήρε ανάσα.

— Έχω δει πράγματα.

— Αυτό το γνωρίζω.

Η απάντηση τον έκανε να σηκώσει το κεφάλι.

— Το γνωρίζετε;

— Από την πρώτη εβδομάδα ήξερα ότι παρατηρείς περισσότερο απ’ όσο πρέπει.

Ο Αλέξης προσπάθησε να καταλάβει αν αυτό σήμαινε ότι ο Σαραντής γνώριζε για το ντουλάπι, τη σκάλα και τη νυχτερινή συνάντηση, όμως το πρόσωπο του άντρα δεν του έδινε καμία απάντηση.

— Τότε γιατί δεν μου είπατε να σταματήσω;

Ο Σαραντής χαμογέλασε ελάχιστα.

— Σου το είπα.

Ο Αλέξης θυμήθηκε την πρώτη ημέρα στο γραφείο και την προειδοποίηση να μην αγγίζει όσα δεν του ανήκαν.

— Δεν το είπατε έτσι.

— Δεν πίστευα ότι θα χρειαζόταν να γίνω πιο συγκεκριμένος.

Για πρώτη φορά ο Αλέξης αισθάνθηκε σχεδόν ντροπή, όχι επειδή είχε αποκαλυφθεί αλλά επειδή άρχιζε να καταλαβαίνει ότι ο Σαραντής ίσως γνώριζε περισσότερα για κάθε κίνησή του απ’ όσο είχε φανταστεί.

Ο έμπορος πλησίασε το παράθυρο και κοίταξε τον δρόμο.

— Όσα είδες δεν είναι παιχνίδι, Αλέξη. Οι άνθρωποι που έρχονται εδώ δεν κρύβονται επειδή τους διασκεδάζει το μυστήριο ούτε χρησιμοποιούν σημάδια και ονόματα επειδή θέλουν να αισθάνονται σημαντικοί.

Ο Αλέξης έμεινε σιωπηλός.

— Τότε γιατί το κάνουν;

Ο Σαραντής γύρισε προς το μέρος του.

— Επειδή υπάρχουν λέξεις που μπορεί να κοστίσουν σε έναν άνθρωπο την ελευθερία του. Μερικές φορές και πολύ περισσότερα.

Ο Αλέξης θυμήθηκε τις φωνές πίσω από την κλειστή πόρτα.

Αδελφοί.

Όρκος.

Η ώρα θα έρθει.

— Τι περιμένετε;

Ο Σαραντής δεν απάντησε.

— Άκουσα να λένε ότι η ώρα θα έρθει.

Η έκφραση του άντρα άλλαξε ελάχιστα.

— Πού το άκουσες;

Ο Αλέξης κατάλαβε ότι είχε ήδη πει περισσότερα απ’ όσο έπρεπε.

Δεν υπήρχε όμως νόημα να προσποιείται πια.

— Πάνω.

Ο Σαραντής έκλεισε για λίγο τα μάτια.

— Ανέβηκες;

Ο Αλέξης έγνεψε.

— Μπήκες στο δωμάτιο;

— Όχι. Άκουσα μόνο απ’ έξω.

— Ποιος σε είδε;

— Κανείς.

Ο Σαραντής τον κοίταξε τόσο έντονα ώστε ο Αλέξης διόρθωσε μόνος του την απάντηση.

— Η Ελένη.

— Φυσικά.

Για πρώτη φορά ακούστηκε κάτι σχεδόν σαν κούραση στη φωνή του.

Ο Σαραντής πήγε στο γραφείο, κάθισε και έμεινε για λίγο σιωπηλός.

— Υπάρχουν άνθρωποι, είπε τελικά, που πιστεύουν ότι κάποια πράγματα δεν πρέπει να παραμένουν για πάντα όπως είναι. Άνθρωποι που βρίσκονται σε διαφορετικές πόλεις και διαφορετικές χώρες, που ίσως να μη γνωριστούν ποτέ μεταξύ τους αλλά που προσπαθούν να προετοιμάσουν κάτι μεγαλύτερο από τους ίδιους.

Ο Αλέξης ένιωσε την περιέργειά του να επιστρέφει τόσο δυνατά ώστε σχεδόν ξέχασε τον φόβο.

— Τι;

— Δεν χρειάζεται να το γνωρίζεις ακόμη.

— Αφού ξέρω ήδη ότι υπάρχει.

— Το να ξέρεις ότι υπάρχει μια πόρτα δεν σημαίνει ότι πρέπει να την ανοίξεις.

Ο Αλέξης σκέφτηκε πως αυτή η φράση είχε έρθει πολύ αργά.

— Ο Αντρέας είναι ένας από αυτούς;

Ο Σαραντής δεν απάντησε.

Αυτό αρκούσε.

Ο Αλέξης θυμήθηκε τον Αντρέα να αστειεύεται στο λιμάνι, να κουβαλά κιβώτια και να προσποιείται ότι απέφευγε κάθε δουλειά που μπορούσε, και ξαφνικά αναρωτήθηκε πόσα πράγματα υπήρχαν μέσα στους ανθρώπους που δεν μπορούσες να δεις ακόμη κι αν τους συναντούσες κάθε μέρα.

— Και η Ελένη;

Ο Σαραντής τον κοίταξε.

— Η Ελένη ξέρει να μην κάνει τις ίδιες ερωτήσεις δέκα φορές.

— Αυτό δεν είναι απάντηση.

— Αρχίζεις να μαθαίνεις.

Ο Αλέξης χαμογέλασε χωρίς να το θέλει, όμως ο Σαραντής παρέμεινε σοβαρός.

— Θέλω να καταλάβεις κάτι. Αν συνεχίσεις να ψάχνεις, κάποια στιγμή δεν θα μπορείς απλώς να επιστρέψεις στη ζωή που είχες πριν. Οι πληροφορίες δεν είναι παιχνίδι που το αφήνεις στο τραπέζι όταν κουραστείς.

Ο Αλέξης κοίταξε προς την τσέπη του όπου βρισκόταν το μικρό δερματόδετο τετράδιο.

Ο Σαραντής ακολούθησε το βλέμμα του.

— Το έχεις μαζί σου;

Ο Αλέξης το έβγαλε αργά.

Περίμενε να του ζητήσει να το δώσει.

Αντί γι’ αυτό ο Σαραντής άπλωσε το χέρι.

Ο Αλέξης τού το έδωσε.

Ο έμπορος άνοιξε την πρώτη σελίδα και είδε τη λέξη «Οδησσός» μαζί με το στραβό σκίτσο του πλοίου, ύστερα προχώρησε μερικές σελίδες και σταμάτησε στις σημειώσεις με τις ημερομηνίες, τα αρχικά και τα περίεργα σημάδια.

Ο Αλέξης περίμενε.

— Θα το πάρετε;

Ο Σαραντής έκλεισε το τετράδιο.

— Όχι.

— Γιατί;

Ο άντρας τού το επέστρεψε.

— Γιατί θυμάσαι. Και γιατί παρατηρείς.

Ο Αλέξης πήρε το τετράδιο χωρίς να καταλαβαίνει.

— Αυτό δεν ήταν το πρόβλημα;

— Μπορεί να είναι. Μπορεί όμως μια μέρα να γίνει και χρήσιμο.

Ο Σαραντής σηκώθηκε.

— Για σήμερα θα επιστρέψεις στο δωμάτιό σου.

— Με διώχνετε από το γραφείο;

— Για σήμερα.

Ο Αλέξης προχώρησε προς την πόρτα, όμως πριν την ανοίξει γύρισε.

— Θα μου πείτε ποτέ τι σημαίνει το σημάδι;

Ο Σαραντής έμεινε σιωπηλός.

— Όχι σήμερα.

Την επόμενη ημέρα δεν συνέβη τίποτε.

Αυτό ήταν ίσως το πιο παράξενο από όλα.

Ο κύριος Σαραντής δούλευε όπως πάντα, ο Αντρέας κουβαλούσε κιβώτια και αστειευόταν με την Ελένη και κανείς δεν ανέφερε όσα είχαν συμβεί το προηγούμενο βράδυ. Ο Αλέξης περίμενε συνεχώς κάποια τιμωρία ή έστω μια νέα προειδοποίηση, όμως μέχρι το απόγευμα είχε αρχίσει να πιστεύει ότι η συζήτηση είχε τελειώσει.

Λίγο πριν κλείσει το γραφείο, ο Σαραντής τον φώναξε.

Πάνω στο τραπέζι βρισκόταν ένας μικρός φάκελος.

Ο Αλέξης τον αναγνώρισε αμέσως.

Όχι επειδή τον είχε ξαναδεί.

Επειδή στην άκρη του υπήρχε το ίδιο μικρό σημάδι.

Ο Σαραντής πήρε τον φάκελο και του τον έδωσε.

— Θα πας αυτό εδώ.

Ο Αλέξης τον κοίταξε.

— Σε ποιον;

— Θα το μάθεις όταν φτάσεις.

— Πού;

Ο Σαραντής τού έδωσε ένα μικρό χαρτί με μια διεύθυνση.

— Δεν είναι μακριά.

Ο Αλέξης πήρε τον φάκελο, όμως δεν τον έβαλε αμέσως στο πανωφόρι του.

— Και αν με ρωτήσει ποιος το έστειλε;

Ο Σαραντής τον κοίταξε.

— Δεν θα σε ρωτήσει.

Ο Αλέξης αισθάνθηκε για πρώτη φορά το βάρος ενός γράμματος που σχεδόν δεν ζύγιζε τίποτα.

Βγήκε από το γραφείο και ο κρύος αέρας της Οδησσού τού χτύπησε το πρόσωπο, ενώ μικρές νιφάδες χιονιού άρχιζαν να πέφτουν πάνω στα σκούρα ρούχα του. Έβαλε τον φάκελο βαθιά μέσα στο πανωφόρι του και άγγιξε ασυναίσθητα το τετράδιο που βρισκόταν στην άλλη τσέπη.

Ύστερα ξεκίνησε.

Χρόνια αργότερα, όταν θα προσπαθούσε να θυμηθεί πότε ακριβώς είχε πάψει να είναι απλώς το αγόρι που παρατηρούσε τα μυστικά των άλλων, θα επέστρεφε πάντοτε σε εκείνο το απόγευμα.

Στη χιονισμένη Οδησσό.

Στον μικρό φάκελο κρυμμένο στο παλτό του.

Και στην πρώτη φορά που κάποιος είχε αποφασίσει να του εμπιστευτεί ένα μυστικό αντί να προσπαθήσει να του το κρύψει.

Εκείνη την ημέρα νόμιζε πως του είχαν αναθέσει μια απλή δουλειά.

Έκανε λάθος.

Η Οδησσός του 1814

Όταν ο Αλέξης φτάνει στην Οδησσό, η πόλη είναι ακόμη πολύ νέα. Είχε αρχίσει να αναπτύσσεται ως μεγάλο λιμάνι της Ρωσικής Αυτοκρατορίας μόλις λίγες δεκαετίες νωρίτερα και στις αρχές του 19ου αιώνα μεγάλωνε με εντυπωσιακή ταχύτητα. Το 1814–1815 το λιμάνι της είχε ήδη μεγάλη σημασία για το εμπόριο της Μαύρης Θάλασσας. Σιτάρι και μαλλί ήταν ανάμεσα στα σημαντικότερα προϊόντα που περνούσαν από εκεί, ενώ έμποροι, ναυτικοί και ταξιδιώτες από διαφορετικούς τόπους έδιναν στην πόλη τον πολυγλωσσικό χαρακτήρα που συναντά ο Αλέξης στην ιστορία.

Οι Έλληνες αποτελούσαν μία από τις κοινότητες που είχαν σημαντική παρουσία στην εμπορική ζωή της Οδησσού. Ελληνικές οικογένειες και εμπορικά δίκτυα συνέδεαν λιμάνια της Μεσογείου, της Μαύρης Θάλασσας και της δυτικής Ευρώπης. Γι’ αυτό στο βιβλίο οι επιστολές, τα κατάστιχα, οι τιμές των φορτίων και οι ειδήσεις που ταξιδεύουν από λιμάνι σε λιμάνι δεν αποτελούν απλώς σκηνικό. Ήταν μέρος του τρόπου με τον οποίο λειτουργούσε ένας εμπορικός κόσμος που στηριζόταν στην πληροφορία, στις σχέσεις και στην εμπιστοσύνη.

Η Φιλική Εταιρεία

Το 1814 ιδρύθηκε στην Οδησσό η Φιλική Εταιρεία από τον Νικόλαο Σκουφά, τον Εμμανουήλ Ξάνθο και τον Αθανάσιο Τσακάλωφ. Σκοπός της ήταν η προετοιμασία ενός επαναστατικού κινήματος που θα οδηγούσε στην απελευθέρωση των Ελλήνων από την οθωμανική κυριαρχία.

Στα πρώτα της χρόνια, όμως, η οργάνωση ήταν ακόμη μικρή και η ανάπτυξή της αργή. Αυτό είναι σημαντικό για την ιστορία του βιβλίου. Οι μυστικές συναντήσεις που παρατηρεί ο Αλέξης δεν πρέπει να φανταστούμε ότι ανήκουν ήδη σε ένα τεράστιο και πανίσχυρο δίκτυο. Βρισκόμαστε στην αρχή μιας προσπάθειας που αργότερα θα εξαπλωθεί πολύ περισσότερο.

Η μυστικότητα ήταν βασικό χαρακτηριστικό της Φιλικής Εταιρείας. Στα χρόνια που ακολούθησαν χρησιμοποιήθηκαν όρκοι, συνθηματικές ονομασίες και κρυπτογραφημένη αλληλογραφία. Σώζονται ιστορικά τεκμήρια με κρυπτογραφικό αλφάβητο της Εταιρείας. Στο μυθιστόρημα δεν αντιγράφουμε αυτούσιο κάποιο συγκεκριμένο ιστορικό έγγραφο του 1814. Το παράξενο σημάδι, ο φάκελος και το χαρτί που βλέπει ο Αλέξης είναι μυθοπλαστικά στοιχεία, εμπνευσμένα από την πραγματική ανάγκη μιας μυστικής οργάνωσης να προστατεύει τις επικοινωνίες της.

Το ταξίδι από τη Χίο στην Οδησσό

Ένα πλοίο που ταξίδευε από το Αιγαίο προς την Οδησσό έπρεπε να κινηθεί προς τα Δαρδανέλια, να περάσει στην Προποντίδα, τη σημερινή Θάλασσα του Μαρμαρά, να διασχίσει τον Βόσπορο και έπειτα να βγει στη Μαύρη Θάλασσα. Η ακριβής διάρκεια ενός ταξιδιού δεν ήταν σταθερή. Εξαρτιόταν από τον καιρό, τους ανέμους, το πλοίο, τα φορτία και τις στάσεις που γίνονταν στη διαδρομή.

Η ζωή πάνω σε ένα εμπορικό ιστιοφόρο ήταν πολύ διαφορετική από ένα σύγχρονο ταξίδι. Το νερό και τα τρόφιμα έπρεπε να διατηρούνται για ημέρες, το πλήρωμα εργαζόταν σε βάρδιες και ο άνεμος καθόριζε σε μεγάλο βαθμό την πορεία και τον χρόνο άφιξης. Η καταιγίδα του Αλέξη είναι μυθοπλαστική, αλλά οι δυσκολίες και η αβεβαιότητα ενός τέτοιου θαλάσσιου ταξιδιού είναι ιστορικά εύλογες.

Η Χίος και η μαστίχα

Η μαστίχα ήταν για αιώνες ένα ιδιαίτερα πολύτιμο προϊόν της Χίου και συνδεόταν στενά με την οικονομική και κοινωνική ζωή του νησιού. Η καλλιέργειά της συγκεντρωνόταν στα Μαστιχοχώρια της νότιας Χίου και η αξία της είχε επηρεάσει ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο οι εκάστοτε αρχές διαχειρίζονταν και φορολογούσαν την περιοχή. Γι’ αυτό η παρουσία της στο λιμάνι και στις εμπορικές συζητήσεις του πρώτου κεφαλαίου βοηθά να συνδεθεί η προσωπική ιστορία του Αλέξη με τον πραγματικό οικονομικό κόσμο του νησιού.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΜΥΘΟΠΛΑΣΙΑ

Ιστορικά τεκμηριωμένα

• Η Φιλική Εταιρεία ιδρύθηκε στην Οδησσό το 1814 από τον Σκουφά, τον Ξάνθο και τον Τσακάλωφ.

• Η Οδησσός αναπτυσσόταν γρήγορα ως εμπορικό λιμάνι και οι Έλληνες έμποροι είχαν σημαντική παρουσία στην οικονομική της ζωή.

• Το σιτάρι και το μαλλί συγκαταλέγονταν στα σημαντικά εμπορεύματα του λιμανιού.

• Η Φιλική Εταιρεία χρησιμοποίησε μυστικότητα, κώδικες και κρυπτογραφημένη αλληλογραφία.

• Η μαστίχα αποτελούσε για αιώνες ξεχωριστό προϊόν της Χίου με μεγάλη οικονομική σημασία.

Ιστορικά εύλογη ανακατασκευή

• Η καθημερινότητα ενός μικρού ελληνικού εμπορικού οίκου στην Οδησσό με κατάστιχα, επιστολές, φορτία και ειδήσεις από άλλα λιμάνια.

• Η συνύπαρξη διαφορετικών γλωσσών και ανθρώπων στο λιμάνι όπως τη βιώνει ο Αλέξης.

• Οι λεπτομέρειες του θαλάσσιου ταξιδιού, των γευμάτων, των βαρδιών και της εργασίας πάνω στο πλοίο.

• Η δυνατότητα να περνούν μηνύματα και πληροφορίες μέσα από εμπορικά δίκτυα.

Μυθοπλασία

• Ο Αλέξης, η Ελένη, ο Αντρέας, ο Γιουσούφ, ο Δημήτρης Σαραντής και ο θείος Μανώλης είναι φανταστικά πρόσωπα.

• Ο εμπορικός οίκος του Σαραντή, οι συγκεκριμένες μυστικές συναντήσεις, ο άγνωστος επιβάτης και η πρώτη αποστολή του Αλέξη είναι επινοημένα για τις ανάγκες της ιστορίας.

• Το συγκεκριμένο σημάδι που εμφανίζεται στους φακέλους και στο τετράδιο του Αλέξη δεν παρουσιάζεται ως πραγματικό σύμβολο της Φιλικής Εταιρείας.

ΜΙΚΡΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ

1774 — Η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή δημιουργεί νέες συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη του ελληνικού εμπορίου και της ναυτιλίας στη Μαύρη Θάλασσα.

1794 — Η Οδησσός αρχίζει να αναπτύσσεται ως νέο λιμάνι της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

1814 — Ιδρύεται στην Οδησσό η Φιλική Εταιρεία.

1814–1815 — Στο χρονικό πλαίσιο του βιβλίου η Οδησσός αναπτύσσεται γρήγορα, ενώ η Φιλική Εταιρεία βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της βήματα.

1817 — Ιδρύεται στην Οδησσό ελληνική εμπορική σχολή, ένδειξη της οργανωμένης παρουσίας της ελληνικής κοινότητας στην πόλη.

1821 — Ξεκινά η Ελληνική Επανάσταση. Ο Αλέξης του προλόγου είναι πλέον δεκαεννέα ετών.

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ

Χίος → Αιγαίο Πέλαγος → Δαρδανέλια → Προποντίδα / Θάλασσα του Μαρμαρά → Βόσπορος → Μαύρη Θάλασσα → Οδησσός

ΠΗΓΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ

Εθνικό Ιστορικό Μουσείο / Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος — υλικό και αρχεία για τη Φιλική Εταιρεία.

Γενικά Αρχεία του Κράτους — τεκμήρια για το κρυπτογραφικό αλφάβητο και την αλληλογραφία της Φιλικής Εταιρείας.

Encyclopedia of Ukraine — ιστορικά στοιχεία για την ανάπτυξη, το εμπόριο και τον πληθυσμό της Οδησσού.

Patricia Herlihy, Odessa Recollected / μελέτες για τους Έλληνες εμπόρους της Οδησσού.

Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, Μουσείο Μαστίχας Χίου — ιστορία της μαστίχας και της σχέσης της με την οικονομική ζωή της Χίου.

ΣΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ

Ο Αλέξης πίστευε ότι το δύσκολο ήταν να ανακαλύψει το μυστικό. Σύντομα θα καταλάβει ότι το δυσκολότερο είναι να αποφασίσει τι θα κάνει όταν κάποιος τον αφήσει να γίνει μέρος του.

Βιβλίο 2 — Οι Άνθρωποι με τα Μυστικά Ονόματα