Οι Άνθρωποι με τα Μυστικά Ονόματα

Ο φάκελος ήταν τόσο μικρός ώστε ο Αλέξης μπορούσε να τον κρύψει ολόκληρο μέσα στην παλάμη του, όμως ο κύριος Σαραντής τού είχε ζητήσει να μην τον βάλει στην τσέπη του μέχρι να βγει από το γραφείο.

— Θα πας μόνος σου.

Ο Αλέξης κοίταξε πρώτα τον φάκελο και ύστερα εκείνον.

— Ο Αντρέας δεν θα έρθει;

— Όχι.

Πάνω στο γραφείο υπήρχε ένα μικρό χαρτί με μια διεύθυνση κι ένα όνομα. Ο Αλέξης το διάβασε δύο φορές. Εδώ και μήνες τού ανέθεταν δουλειές έξω από τον εμπορικό οίκο, παραδόσεις σε αποθήκες, απαντήσεις από καπετάνιους, σημειώματα σε ανθρώπους που γνώριζε πλέον με το όνομά τους. Η Οδησσός δεν ήταν πια η πόλη που τον είχε υποδεχτεί με χιόνι, άγνωστες επιγραφές και δρόμους που έμοιαζαν όλοι ίδιοι.

Αυτή τη φορά όμως ο Σαραντής δεν του είχε πει τι περιείχε ο φάκελος.

— Και τι θα πω;

— Το όνομα που γράφει εκεί.

— Μόνο αυτό;

— Μόνο αυτό.

Ο Αλέξης δίστασε.

— Κι αν με ρωτήσει ποιος με έστειλε;

Ο Σαραντής σήκωσε τα μάτια από το κατάστιχο.

— Δεν θα σε ρωτήσει.

Λίγα λεπτά αργότερα ο Αλέξης βρισκόταν στον δρόμο.

Η άνοιξη είχε αρχίσει να διώχνει τον χειμώνα, αν και στις σκιερές γωνίες παρέμεναν ακόμη γκρίζες λωρίδες χιονιού. Κάρα περνούσαν αφήνοντας βαθιά αυλάκια στη λάσπη, αχθοφόροι κατέβαιναν προς το λιμάνι και από ένα ανοιχτό παράθυρο ακουγόταν κάποιος να φωνάζει σε μια γλώσσα που ο Αλέξης δεν είχε μάθει ακόμη να ξεχωρίζει.

Τη διεύθυνση την ήξερε. Βρισκόταν πίσω από τις αποθήκες, σε έναν δρόμο όπου τα ισόγεια των σπιτιών χρησιμοποιούνταν συχνά ως μικρά γραφεία και καταστήματα. Όταν έφτασε, κοίταξε ξανά το χαρτί του Σαραντή και βεβαιώθηκε ότι ο αριθμός ήταν σωστός.

Χτύπησε.

Τη δεύτερη φορά ακούστηκαν βήματα. Η πόρτα άνοιξε όσο χρειαζόταν για να εμφανιστεί ένας άντρας περίπου σαράντα ετών, με σκούρο γιλέκο και μανίκια σηκωμένα μέχρι τους αγκώνες.

Ο Αλέξης ίσιωσε ασυναίσθητα την πλάτη του.

— Ζητώ τον κύριο Λεωνίδα Βάρδα.

Ο άντρας έγειρε ελαφρά το κεφάλι.

— Ποιον;

Ο Αλέξης επανέλαβε το όνομα.

— Δεν υπάρχει κανείς εδώ με αυτό το όνομα.

Η πόρτα άρχισε να κλείνει.

— Μισό λεπτό.

Ο άντρας σταμάτησε.

Ο Αλέξης ένιωσε τον φάκελο μέσα από το πανωφόρι του. Θα μπορούσε να τον βγάλει και να πει ότι είχε κάτι να παραδώσει. Ο Σαραντής όμως δεν του είχε πει να παραδώσει έναν φάκελο σε όποιον βρισκόταν στη συγκεκριμένη διεύθυνση.

Του είχε δώσει ένα όνομα.

— Μήπως ξέρετε πού μπορώ να τον βρω;

— Σου είπα. Δεν υπάρχει κανείς εδώ με αυτό το όνομα.

Η πόρτα έκλεισε.

Ο Αλέξης έμεινε για λίγο στο πεζοδρόμιο.

Κάτι δεν ταίριαζε. Την πρώτη φορά ο άντρας είχε κάνει πως δεν άκουσε καλά, όμως τη δεύτερη είχε απαντήσει αμέσως. Δεν είχε ρωτήσει ποιος ήταν ο Λεωνίδας Βάρδας ούτε γιατί τον αναζητούσε ένα παιδί. Δεν είχε πει ότι ο Αλέξης είχε κάνει λάθος διεύθυνση.

Είχε πει ότι δεν υπήρχε κανείς εκεί με αυτό το όνομα.

Απομακρύνθηκε μέχρι τη γωνία και σταμάτησε. Η παλιά του περιέργεια, εκείνη που τον είχε οδηγήσει έναν χρόνο νωρίτερα σε μισάνοιχτα ντουλάπια και απαγορευμένες σκάλες, τού ψιθύριζε ότι αν περίμενε λίγο ίσως μάθαινε κάτι.

Ύστερα θυμήθηκε κάτι που είχε μάθει από τότε.

Το να μπορείς να ανακαλύψεις ένα μυστικό δεν σήμαινε ότι ήταν πάντοτε σωστό να το κυνηγήσεις.

Έβαλε το χέρι πάνω από τον φάκελο και πήρε τον δρόμο της επιστροφής.

Ο Σαραντής ήταν στην ίδια θέση όταν μπήκε στο γραφείο.

— Τον παρέδωσες;

— Όχι.

Η πένα σταμάτησε.

— Γιατί;

Ο Αλέξης ακούμπησε τον φάκελο στο γραφείο.

— Στη διεύθυνση ήταν ένας άντρας, αλλά είπε ότι δεν υπάρχει κανείς εκεί με αυτό το όνομα.

— Και τι έκανες;

— Ρώτησα άλλη μία φορά. Μετά έφυγα.

Ο Σαραντής τον κοίταξε για λίγες στιγμές και ο Αλέξης διέκρινε στο πρόσωπό του κάτι που έμοιαζε σχεδόν με ανακούφιση.

— Καλά έκανες.

Ο Αλέξης περίμενε.

— Αυτό ήταν;

— Αυτό ήταν.

— Δεν θέλετε να ξέρετε ποιος άνοιξε την πόρτα;

Ο Σαραντής πήρε τον φάκελο και τον έβαλε σε ένα συρτάρι.

— Ξέρω ποιος άνοιξε την πόρτα.

Ο Αλέξης έμεινε ακίνητος.

— Τότε γιατί μου είπε ότι ο Λεωνίδας Βάρδας δεν υπάρχει;

Ο Σαραντής έκλεισε το συρτάρι και γύρισε το μικρό κλειδί.

— Επειδή δεν υπάρχει.

Πριν ο Αλέξης προλάβει να ρωτήσει οτιδήποτε άλλο, ο Σαραντής είχε ήδη ανοίξει ξανά το κατάστιχο.

Τρεις ημέρες αργότερα ο Αλέξης είδε τον ίδιο άντρα να περνά από την πίσω πόρτα του εμπορικού οίκου.

Αυτή τη φορά ο Αντρέας τον υποδέχτηκε πρώτος.

— Κύριε Θεοδώρου, είπε χαμηλόφωνα. Σας περιμένουν επάνω.

Ο Αλέξης σταμάτησε στη μέση της γραμμής που αντέγραφε.

Κοίταξε τον άντρα, ύστερα την κλειστή πόρτα του γραφείου του Σαραντή και χωρίς να το καταλάβει το χέρι του πήγε προς την τσέπη όπου κρατούσε το μικρό δερμάτινο τετράδιο.

Ο Αλέξης περίμενε μέχρι να κλείσει η πόρτα του επάνω ορόφου.

Ύστερα έσκυψε πάλι πάνω από το κατάστιχο. Τουλάχιστον αυτό προσπάθησε να κάνει. Η γραμμή που αντέγραφε είχε μείνει στη μέση και η πένα ακουμπούσε ακόμη στο χαρτί, αφήνοντας μια μικρή μαύρη κηλίδα δίπλα σε έναν αριθμό. Την κοίταξε ενοχλημένος, σκούπισε προσεκτικά την άκρη της πένας και συνέχισε να γράφει.

Τριάντα δύο δέματα μαλλί.

Δεκαοκτώ βαρέλια.

Έξι κιβώτια.

Σταμάτησε. Στην άκρη του γραφείου βρισκόταν το δερμάτινο τετράδιο. Δεν χρειαζόταν να το ανοίξει. Θυμόταν πολύ καλά τι είχε γράψει λίγες ημέρες νωρίτερα.

Λεωνίδας Βάρδας.

Τώρα υπήρχε ακόμη ένα όνομα.

Θεοδώρου.

— Αν συνεχίσεις να κοιτάζεις το ίδιο σημείο, δεν πρόκειται να σου απαντήσει.

Ο Αλέξης σήκωσε το κεφάλι. Η Ελένη στεκόταν απέναντί του κρατώντας ένα μικρό δεμένο πακέτο. Είχε ψηλώσει από τον προηγούμενο χειμώνα και τα μαλλιά της ήταν πιασμένα πίσω, όμως το βλέμμα της παρέμενε ακριβώς το ίδιο, σαν να είχε ήδη καταλάβει τι σκεφτόσουν και απλώς περίμενε να δει πόση ώρα θα σου έπαιρνε να το παραδεχτείς.

— Δεν κοιτάζω τίποτε.

Η Ελένη ακούμπησε το πακέτο στο γραφείο.

— Τότε έχεις αποκτήσει τη σπάνια ικανότητα να μη βλέπεις τίποτε με πολύ μεγάλη προσοχή.

Ο Αλέξης έκλεισε το τετράδιο.

— Τι είναι αυτό;

— Αυτό που μου ζήτησε ο πατέρας μου να φέρω στον κύριο Σαραντή.

— Τι έχει μέσα;

— Αν ήθελε να το ξέρεις, υποθέτω ότι θα έστελνε εσένα.

Ο Αλέξης την κοίταξε. Η Ελένη χαμογέλασε και έσπρωξε το πακέτο λίγο πιο κοντά του.

— Λογαριασμούς έχει. Μπορείς να σταματήσεις να φαντάζεσαι μυστικά.

Αυτό ήταν δυσκολότερο απ’ όσο ακουγόταν. Πριν από έναν χρόνο, όταν είχε φτάσει στην Οδησσό, σχεδόν όλα τού φαίνονταν μυστηριώδη. Οι άγνωστες γλώσσες, οι επιγραφές, τα μεγάλα κατάστιχα, οι άντρες που έμπαιναν στο γραφείο και έκλειναν την πόρτα πίσω τους. Τότε δεν μπορούσε να ξεχωρίσει ποιο πράγμα ήταν πραγματικά παράξενο και ποιο απλώς καινούργιο.

Τώρα ήξερε τη διαφορά. Ήξερε ότι ένας καπετάνιος που ερχόταν βιαστικός δεν έκρυβε απαραίτητα κάποιο μυστικό. Μπορεί απλώς να είχε μάθει ότι η τιμή του σιταριού είχε αλλάξει πριν προλάβει να πουλήσει το φορτίο του. Ήξερε ότι ένας έμπορος μπορούσε να κλείσει την πόρτα επειδή συζητούσε χρέη που δεν ήθελε να ακούσουν οι ανταγωνιστές του και ότι μια επιστολή με σπασμένη σφραγίδα μπορούσε να προκαλέσει καβγά ακόμη κι αν μέσα της δεν υπήρχε τίποτε πιο επικίνδυνο από έναν κατάλογο τιμών.

Είχε μάθει επίσης να ξεχωρίζει τις φωνές των ανθρώπων που περνούσαν καθημερινά από το γραφείο, να βρίσκει ένα όνομα μέσα σε ένα κατάστιχο χωρίς να ψάχνει μισή ώρα και να καταλαβαίνει από τη μυρωδιά αν ένα κιβώτιο είχε μείνει πολλές ημέρες σε υγρή αποθήκη.

Κυρίως όμως είχε μάθει ότι τα πραγματικά μυστικά συνήθως δεν προσπαθούσαν να μοιάζουν μυστηριώδη. Προσπαθούσαν να μοιάζουν συνηθισμένα.

— Πού είναι ο Αντρέας; ρώτησε η Ελένη.

Ο Αλέξης έδειξε με το κεφάλι προς το ταβάνι.

Το χαμόγελό της χάθηκε.

— Επάνω;

— Με κάποιον.

— Ποιον;

Ο Αλέξης άνοιξε το στόμα και το ξανάκλεισε.

— Έναν έμπορο.

Η Ελένη τον κοίταξε για λίγο περισσότερο απ’ όσο χρειαζόταν.

— Έναν έμπορο που έχεις ήδη γράψει στο τετράδιό σου;

Ο Αλέξης τράβηξε το τετράδιο προς το μέρος του.

— Δεν ξέρω τι εννοείς.

— Φυσικά.

Πριν προλάβει να απαντήσει, η πόρτα της αποθήκης άνοιξε και ένας από τους εργάτες φώναξε το όνομά του. Ο Αλέξης σηκώθηκε αμέσως.

Ένα κάρο είχε μόλις φτάσει από το λιμάνι και τρία από τα κιβώτια που έπρεπε να παραδοθούν στον Σαραντή είχαν διαφορετικούς αριθμούς από εκείνους που αναγράφονταν στο χαρτί του οδηγού. Έναν χρόνο νωρίτερα ο Αλέξης θα είχε τρέξει να φωνάξει τον Αντρέα. Τώρα πήρε το κατάστιχο παραλαβών και βγήκε μόνος του.

Στην αυλή επικρατούσε η συνηθισμένη αναστάτωση. Δύο άντρες κατέβαζαν κιβώτια, ένας τρίτος διαμαρτυρόταν ότι το κάρο έπρεπε ήδη να βρίσκεται σε άλλη αποθήκη και ο οδηγός επαναλάμβανε ότι εκείνος είχε παραλάβει ακριβώς ό,τι του είχαν δώσει.

Ο Αλέξης έλεγξε πρώτα τους αριθμούς και ύστερα τη σφραγίδα πάνω στο ξύλο.

— Αυτά δεν είναι δικά μας.

Ο οδηγός γύρισε προς το μέρος του.

— Αυτό μου έδωσαν.

— Το ξέρω. Τα δικά μας έχουν τον αριθμό σαράντα επτά. Αυτά είναι εβδομήντα τέσσερα.

Ο άντρας κοίταξε το κιβώτιο, μετά το χαρτί του και ύστερα πάλι τον Αλέξη.

— Μοιάζουν.

— Γι’ αυτό τα μπέρδεψαν.

Έδειξε την τελευταία γραμμή του καταλόγου.

— Η αποθήκη του Κορέση είναι στον επόμενο δρόμο. Πιθανότατα εκεί βρίσκονται τα δικά μας.

Ο οδηγός μουρμούρισε κάτι που ο Αλέξης προτίμησε να μην ακούσει, ανέβηκε ξανά στο κάρο και έκανε νόημα στους εργάτες να φορτώσουν τα κιβώτια.

Η Ελένη είχε σταθεί στην πόρτα.

— Πότε έμαθες να κάνεις αυτό;

— Ποιο;

— Να μιλάς σαν τον κύριο Σαραντή.

Ο Αλέξης συνοφρυώθηκε.

— Δεν μιλάω σαν τον κύριο Σαραντή.

Η Ελένη σταύρωσε τα χέρια.

— «Αυτά δεν είναι δικά μας».

Μιμήθηκε όσο μπορούσε τη σοβαρή φωνή του.

— «Ελέγξτε ξανά τον κατάλογο».

Ο Αλέξης προσπάθησε να μη γελάσει.

— Δεν είπα το δεύτερο.

— Θα το πεις μέχρι το καλοκαίρι.

Γύρισαν στο γραφείο μαζί. Από τον δρόμο έφταναν οι φωνές των πωλητών και ο θόρυβος των τροχών πάνω στις πέτρες. Η πόλη είχε ξυπνήσει από τον χειμώνα και τα πλοία στο λιμάνι πλήθαιναν ξανά, φέρνοντας φορτία, επιστολές και ανθρώπους από μέρη που ο Αλέξης μέχρι πριν από λίγο καιρό γνώριζε μόνο ως ονόματα πάνω σε χάρτες. Κι όμως, κάθε φορά που άκουγε ανάμεσα στις φωνές μια προφορά από τα νησιά ή συναντούσε σε κάποιον κατάλογο τη λέξη «Χίος», η Οδησσός έχανε για λίγο την οικειότητά της. Του ερχόταν στο μυαλό η αυλή του σπιτιού του, η μητέρα του και ο Γιουσούφ, κι έπειτα χρειαζόταν μερικές στιγμές ώσπου οι ήχοι του γραφείου να γίνουν πάλι οι δικοί του ήχοι.

Ταγκανρόγκ. Κωνσταντινούπολη. Σμύρνη. Τεργέστη. Μασσαλία.

Κάποτε τα έγραφε στο τετράδιό του επειδή του άρεσε ο ήχος τους. Τώρα ήξερε ότι κάθε πόλη μπορούσε να σημαίνει μια τιμή, ένα πλοίο που καθυστερούσε, έναν έμπορο που περίμενε απάντηση ή μια είδηση που θα άλλαζε κάτι πριν ακόμη φτάσει το ίδιο το εμπόρευμα.

Άνοιξε το κατάστιχο στη σελίδα όπου είχε σταματήσει. Η Ελένη δεν έφυγε.

— Λοιπόν;

— Τι;

— Ποιος ήταν;

Ο Αλέξης χαμήλωσε τη φωνή.

— Δεν ξέρω.

— Αλλά τον έχεις ξαναδεί.

Δεν ήταν ερώτηση. Ο Αλέξης κοίταξε προς τη σκάλα. Δεν ακουγόταν τίποτε από επάνω.

Άνοιξε το τετράδιο. Στην πρώτη του σελίδα υπήρχε ακόμη το μικρό στραβό πλοίο που είχε σχεδιάσει όταν έφτασε στην Οδησσό. Στις επόμενες υπήρχαν λέξεις σε διαφορετικές γλώσσες, τιμές, ονόματα πλοίων, σχέδια δρόμων και μικρές παρατηρήσεις που σήμερα τού φαίνονταν σχεδόν αστείες. Όσο προχωρούσαν οι σελίδες όμως, τα πράγματα άλλαζαν.

Η Ελένη πλησίασε. Ο Αλέξης βρήκε μια καθαρή σελίδα και έγραψε.

Λεωνίδας Βάρδας

Από κάτω πρόσθεσε.

Θεοδώρου

Η Ελένη διάβασε τα δύο ονόματα.

— Ποιο από τα δύο είναι δικό του;

— Δεν ξέρω.

— Και γιατί έχει δύο;

— Ούτε αυτό ξέρω.

Της διηγήθηκε την παράδοση του φακέλου, την πόρτα, την απάντηση του άντρα και όσα είχε πει ο Σαραντής όταν επέστρεψε. Η Ελένη δεν τον διέκοψε ούτε μία φορά.

Όταν τελείωσε, κοίταξε πάλι τα δύο ονόματα.

— Ίσως κανένα.

Ο Αλέξης σήκωσε το βλέμμα.

— Τι;

— Ρωτάς ποιο από τα δύο είναι το πραγματικό του όνομα. Γιατί πρέπει να είναι κάποιο από αυτά;

Πριν προλάβει να απαντήσει, ακούστηκαν βήματα στη σκάλα. Ο Αλέξης έκλεισε αμέσως το τετράδιο.

Ο Αντρέας κατέβηκε πρώτος. Πίσω του εμφανίστηκε ο άντρας που πριν από τρεις ημέρες είχε ανοίξει την πόρτα και είχε πει ότι ο Λεωνίδας Βάρδας δεν υπήρχε. Πέρασε μπροστά από το γραφείο χωρίς να κοιτάξει ούτε τον Αλέξη ούτε την Ελένη.

Ο Αντρέας τον συνόδευσε μέχρι την πίσω πόρτα.

— Καλό δρόμο, κύριε Θεοδώρου.

Ο άντρας βγήκε. Ο Αντρέας έκλεισε την πόρτα και όταν γύρισε είδε τα δύο παιδιά να τον κοιτάζουν.

— Τι;

Ο Αλέξης έδειξε προς την πόρτα.

— Ποιος ήταν;

Για μια στιγμή ο Αντρέας φάνηκε έτοιμος να απαντήσει. Ύστερα χαμογέλασε.

— Ένας άνθρωπος που είχε δουλειά με τον κύριο Σαραντή.

— Πώς τον λένε;

Το χαμόγελο του Αντρέα έμεινε στη θέση του, αλλά κάτι στο βλέμμα του άλλαξε.

— Γιατί ρωτάς;

Ο Αλέξης αισθάνθηκε την Ελένη να τον ακουμπά ελαφρά με τον αγκώνα. Δεν απάντησε.

Ο Αντρέας τούς κοίταξε και τους δύο, ύστερα ανέβηκε ξανά τη σκάλα χωρίς να πει τίποτε περισσότερο.

Για λίγα δευτερόλεπτα έμειναν σιωπηλοί. Η Ελένη έσκυψε προς το κλειστό τετράδιο.

— Νομίζω ότι πριν από έναν χρόνο θα τον ακολουθούσες.

Ο Αλέξης κοίταξε τη σκάλα.

— Κι εσύ θα ερχόσουν μαζί μου.

— Δεν είπα ότι ήταν κακή ιδέα.

Ο Αλέξης χαμογέλασε, αλλά δεν σηκώθηκε. Άνοιξε ξανά το τετράδιο. Δίπλα στα δύο ονόματα δεν έγραψε τρίτο. Έβαλε μόνο ένα μικρό ερωτηματικό και έπειτα τράβηξε μια γραμμή που τα ένωνε.

Ήταν η πρώτη.

Μέχρι το τέλος εκείνου του χρόνου, οι γραμμές θα είχαν γεμίσει ολόκληρες σελίδες.

Για τις επόμενες δύο ημέρες ο Αλέξης δεν πρόσθεσε τίποτε κάτω από τα δύο ονόματα.

Όχι επειδή είχε σταματήσει να σκέφτεται τον άγνωστο. Ακριβώς το αντίθετο.

Κάθε φορά που άνοιγε το τετράδιο, η γραμμή ανάμεσα στον Λεωνίδα Βάρδα και στον Θεοδώρου έμοιαζε να τον ενοχλεί περισσότερο. Δεν αποδείκνυε τίποτε. Ένας άνθρωπος μπορούσε να έχει παρεξηγήσει ένα όνομα, ο Αντρέας μπορούσε να είχε κάνει λάθος ή ο ίδιος ο Αλέξης να είχε ακούσει κάτι διαφορετικό από αυτό που πραγματικά ειπώθηκε.

Μόνο που δεν πίστευε καμία από αυτές τις εξηγήσεις.

Ούτε η Ελένη.

Εκείνη, όμως, είχε δεχτεί το ζήτημα με έναν εκνευριστικά ήρεμο τρόπο.

— Αν δεν ξέρουμε αρκετά, περιμένουμε.

— Τι περιμένουμε;

— Να μάθουμε περισσότερα.

— Κι αν δεν μάθουμε;

Η Ελένη είχε σηκώσει τους ώμους.

— Τότε δεν ξέρουμε.

Ο Αλέξης είχε αποφασίσει ότι αυτή ήταν ίσως η λιγότερο ικανοποιητική απάντηση που είχε ακούσει ποτέ.

Το πρωί της τρίτης ημέρας ο κύριος Σαραντής τού έδωσε έναν κατάλογο με έξι ονόματα.

— Αυτές οι επιστολές πρέπει να φύγουν πριν από το μεσημέρι.

Πάνω στο μεγάλο τραπέζι βρίσκονταν έξι διπλωμένα χαρτιά. Δεν υπήρχαν φάκελοι όπως εκείνος που είχε μεταφέρει λίγες ημέρες νωρίτερα. Κάθε επιστολή ήταν διπλωμένη πολλές φορές, με τις άκρες της γυρισμένες προς τα μέσα, και στο πίσω μέρος υπήρχε κερί με το αποτύπωμα της σφραγίδας του εμπορικού οίκου.

Ο Αλέξης ήξερε ήδη τη διαδικασία.

Δύο επιστολές θα παραδίδονταν σε καπετάνιους που έφευγαν από την Οδησσό. Μία θα ταξίδευε με έναν έμπορο μέχρι την Κωνσταντινούπολη. Οι υπόλοιπες τρεις θα περνούσαν πρώτα από άλλους εμπορικούς οίκους και από εκεί θα συνέχιζαν τον δρόμο τους.

Ένα γράμμα μπορούσε να αλλάξει πολλά χέρια πριν φτάσει στον άνθρωπο που θα το άνοιγε.

Γι’ αυτό και το εξωτερικό του είχε σχεδόν την ίδια σημασία με το εσωτερικό.

Το όνομα έπρεπε να είναι σωστό.

Η πόλη έπρεπε να είναι σωστή.

Και, κυρίως, έπρεπε να δοθεί στον σωστό άνθρωπο.

Ο Αλέξης άρχισε να αντιστοιχίζει τα γράμματα με τον κατάλογο.

Στο τέταρτο σταμάτησε. Διάβασε ξανά.

Προς Λ. Β.

Δεν υπήρχε ολόκληρο όνομα.

Μόνο δύο γράμματα.

Σήκωσε τα μάτια προς τον Σαραντή, ο οποίος μιλούσε με έναν ηλικιωμένο έμπορο στην άλλη άκρη του γραφείου.

Ξανακοίταξε την επιστολή.

Λ. Β.

Λεωνίδας Βάρδας.

Θα μπορούσε να είναι σύμπτωση.

Στην Οδησσό υπήρχαν χιλιάδες άνθρωποι. Δύο αρχικά μπορούσαν να ανήκουν σε δεκάδες ονόματα.

Παρόλα αυτά, όταν έβαλε την επιστολή μαζί με τις υπόλοιπες, φρόντισε να θυμάται ακριβώς σε ποια θέση βρισκόταν.

Λίγο πριν από το μεσημέρι βγήκε από τον εμπορικό οίκο με τις επιστολές τακτοποιημένες μέσα στη δερμάτινη τσάντα που χρησιμοποιούσε για τις παραδόσεις.

Η πόλη ήταν πιο ζεστή από τις προηγούμενες ημέρες και στους δρόμους η λάσπη είχε αρχίσει να στεγνώνει. Έξω από τις αποθήκες σχηματίζονταν μικροί σωροί από σακιά, βαρέλια και δεμένα δέματα, ενώ άντρες με χαρτιά στα χέρια περνούσαν από το ένα κτίριο στο άλλο ελέγχοντας αριθμούς και σφραγίδες.

Ο Αλέξης έκανε τις παραδόσεις με τη σειρά.

Η επιστολή με τα αρχικά ήταν η τελευταία.

Η διεύθυνση δεν οδηγούσε στον δρόμο όπου είχε συναντήσει τον μυστηριώδη άντρα.

Οδηγούσε στο λιμάνι.

Συγκεκριμένα σε ένα μικρό εμπορικό γραφείο κοντά στις αποθήκες σιτηρών. Μπήκε.

Ένας νεαρός καθόταν πίσω από ένα ψηλό γραφείο και αντέγραφε αριθμούς.

— Έχω μια επιστολή από τον κύριο Σαραντή.

Ο νεαρός άπλωσε το χέρι.

Ο Αλέξης δεν του την έδωσε.

— Είναι για τον κύριο Λ. Β.

Το χέρι έμεινε για λίγο στον αέρα.

— Ναι.

— Πρέπει να την παραδώσω στον ίδιο.

Ο νεαρός τον κοίταξε.

— Θα του τη δώσω εγώ.

Ο Αλέξης ένιωσε εκείνο το γνώριμο σφίξιμο που του έλεγε ότι κάτι είχε αλλάξει, έστω κι αν δεν μπορούσε ακόμη να καταλάβει τι.

— Ο κύριος Σαραντής είπε να παραδοθεί στον παραλήπτη.

Αυτό δεν ήταν απολύτως αληθινό.

Ο Σαραντής είχε πει απλώς να παραδώσει τις επιστολές.

Ο νεαρός κοίταξε πίσω του.

Στο βάθος υπήρχε μια δεύτερη πόρτα.

— Περίμενε.

Εξαφανίστηκε από πίσω της.

Ο Αλέξης έμεινε μόνος.

Πάνω στο γραφείο υπήρχαν δύο κατάστιχα, ένα δοχείο με άμμο για το στέγνωμα του μελανιού και μερικές επιστολές δεμένες με σπάγκο. Δεν πλησίασε.

Πριν από έναν χρόνο ίσως να το είχε κάνει.

Τώρα αρκέστηκε να κοιτάζει.

Άκουσε χαμηλές φωνές από το διπλανό δωμάτιο και λίγο αργότερα η πόρτα άνοιξε.

Ο άντρας που εμφανίστηκε δεν ήταν εκείνος που περίμενε.

Ήταν μεγαλύτερος, με γκρίζα γένια και βαρύ καφέ πανωφόρι.

— Η επιστολή;

Ο Αλέξης την κράτησε.

— Για τον κύριο Λ. Β.;

Ο άντρας κοίταξε για μια στιγμή το κερί της σφραγίδας.

— Σωστά.

— Είστε εσείς;

Η ερώτηση φάνηκε να τον διασκεδάζει.

— Σήμερα, ναι.

Ο Αλέξης δεν κουνήθηκε.

Ο άντρας χαμογέλασε.

— Ο κύριος Σαραντής σού είπε να κάνεις ερωτήσεις;

— Όχι.

— Τότε έχεις ένα πολύ περίεργο επάγγελμα για κάποιον που κάνει τόσες πολλές.

Ο Αλέξης ένιωσε τα μάγουλά του να ζεσταίνονται.

Ο άντρας άπλωσε ξανά το χέρι.

Αυτή τη φορά ο Αλέξης τού έδωσε την επιστολή.

Ο άλλος την κοίταξε χωρίς να ανοίξει τη σφραγίδα.

— Πες στον κύριο Σαραντή ότι την παρέλαβα.

— Ποιος να πω ότι την παρέλαβε;

Το χαμόγελο εξαφανίστηκε. Για μια στιγμή ο Αλέξης μετάνιωσε για την ερώτηση.

— Θα καταλάβει.

Ο άντρας μπήκε ξανά στο πίσω δωμάτιο.

Ο Αλέξης βγήκε στον δρόμο.

Δεν πήρε αμέσως τον δρόμο της επιστροφής.

Στάθηκε απέναντι από το λιμάνι, ανάμεσα σε δύο σειρές από βαρέλια, και έβγαλε το τετράδιο.

Άνοιξε στη σελίδα με τα δύο ονόματα.

Λεωνίδας Βάρδας

Θεοδώρου

Από κάτω έγραψε.

Λ. Β. — άλλος άντρας;

Το κοίταξε.

Έπειτα πρόσθεσε.

«Σήμερα, ναι.»

Η γραμμή που είχε τραβήξει ανάμεσα στα δύο ονόματα δεν του φάνηκε πια αρκετή.

Το απόγευμα βρήκε την Ελένη έξω από το κατάστημα του πατέρα της.

Εκείνη κρατούσε ένα κομμάτι ψωμί και έδινε μικρές μπουκιές σε ένα αδέσποτο σκυλί που είχε αποφασίσει ότι το κατώφλι ήταν το καλύτερο σημείο της πόλης για να περάσει την ημέρα του.

— Έχω τρίτο, είπε ο Αλέξης.

Η Ελένη έδωσε ακόμη μία μπουκιά στο σκυλί.

— Τρίτο τι;

— Άνθρωπο.

Τώρα γύρισε.

— Αυτό ακούγεται πιο ενδιαφέρον.

Περπάτησαν μέχρι μια μικρή πλατεία όπου μπορούσαν να μιλήσουν χωρίς να τους ακούει κανείς. Ο Αλέξης τής διηγήθηκε τι είχε συμβεί και της έδειξε τη νέα σημείωση.

Η Ελένη διάβασε τη σελίδα.

— Έκανες λάθος.

— Πού;

— Εδώ.

Έδειξε το «άλλος άντρας;».

— Ήταν άλλος άντρας.

— Αυτό ακριβώς έγραψα.

— Έβαλες ερωτηματικό.

Ο Αλέξης την κοίταξε ενοχλημένος.

— Δεν είναι αυτό το σημαντικό.

— Είναι, αν θέλεις να χρησιμοποιείς αυτό το τετράδιο για να θυμάσαι τι ξέρεις και όχι τι νομίζεις.

Πήρε την πένα του.

Έσβησε προσεκτικά το ερωτηματικό και δίπλα έγραψε δύο μικρές λέξεις.

Το είδα.

Ο Αλέξης συνοφρυώθηκε.

— Τι κάνεις;

— Σου φτιάχνω το τετράδιο.

— Δεν χρειάζεται φτιάξιμο.

Η Ελένη γύρισε τη σελίδα προς το μέρος του.

— Χρειάζεται. Εδώ γράφεις πράγματα που είδες. Εδώ πράγματα που άκουσες. Κι εδώ πράγματα που υποθέτεις. Αν τα βάζεις όλα μαζί, σε λίγο δεν θα θυμάσαι ποιο είναι ποιο.

Ο Αλέξης κοίταξε τη σελίδα.

Δεν ήθελε να το παραδεχτεί, αλλά είχε δίκιο.

Στην επόμενη καθαρή σελίδα έγραψε τρεις μικρούς τίτλους.

ΕΙΔΑ

ΑΚΟΥΣΑ

ΝΟΜΙΖΩ

Η Ελένη έγνεψε ικανοποιημένη.

— Τώρα ξαναπές μου τι ξέρουμε.

Ο Αλέξης σκέφτηκε.

— Είδα τον ίδιο άνθρωπο σε δύο μέρη.

— Σωστά.

Έγραψε.

ΕΙΔΑ — Ο άντρας από την πρώτη διεύθυνση μπήκε στον εμπορικό οίκο.

— Άκουσα τον Αντρέα να τον λέει Θεοδώρου.

Το έγραψε στη δεύτερη στήλη.

— Ο Σαραντής μού έδωσε ένα όνομα που είπε αργότερα ότι δεν υπάρχει.

— Κι αυτό το άκουσες.

Ο Αλέξης το πρόσθεσε.

— Και σήμερα ένας άλλος άντρας παρέλαβε επιστολή με τα αρχικά Λ. Β.

— Το είδες.

— Είπε «σήμερα, ναι».

— Το άκουσες.

Ο Αλέξης σταμάτησε.

Η τρίτη στήλη παρέμενε κενή.

ΝΟΜΙΖΩ.

— Νομίζω ότι το Λ. Β. δεν είναι άνθρωπος.

Η Ελένη έμεινε για λίγο σιωπηλή.

— Τότε τι είναι;

Ο Αλέξης κοίταξε τις σημειώσεις.

— Δεν ξέρω.

— Άρα αυτό γράφεις.

Κάτω από το ΝΟΜΙΖΩ σημείωσε.

Το Λ. Β. ίσως να μην ανήκει σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο.

Έμειναν και οι δύο να κοιτάζουν τη φράση.

Το αδέσποτο σκυλί είχε ακολουθήσει την Ελένη μέχρι την πλατεία και τώρα είχε ξαπλώσει δίπλα στα πόδια της.

— Ξέρεις τι είναι το περίεργο; είπε εκείνη.

— Ότι ένας άνθρωπος έχει δύο ονόματα;

— Όχι.

— Ότι δύο άνθρωποι έχουν το ίδιο;

— Ούτε αυτό.

Η Ελένη ακούμπησε το δάχτυλό της πάνω στη σελίδα.

— Κανείς τους δεν ξαφνιάστηκε.

Ο Αλέξης την κοίταξε.

— Τι εννοείς;

— Ο πρώτος άντρας ήξερε αμέσως ότι δεν έπρεπε να δεχτεί τον φάκελο όταν είπες το όνομα. Ο δεύτερος ήξερε ότι μπορούσε να πάρει την επιστολή με τα αρχικά. Ο Αντρέας ήξερε να αποκαλέσει τον πρώτο Θεοδώρου. Ο κύριος Σαραντής ήξερε ποιος σου άνοιξε την πόρτα πριν του το πεις.

Ο Αλέξης κατέβασε το βλέμμα στο τετράδιο.

Η Ελένη είχε δίκιο.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή προσπαθούσε να καταλάβει ποιο ήταν το πραγματικό όνομα του άντρα.

Ίσως όμως αυτό να ήταν το λάθος ερώτημα.

— Δεν προσπαθούν να θυμούνται τα ονόματα, είπε.

— Τι;

— Προσπαθούν να ξέρουν ποιο όνομα πρέπει να χρησιμοποιήσουν κάθε φορά.

Η Ελένη κοίταξε πάλι τη σελίδα.

Αυτή τη φορά δεν χαμογέλασε.

Όταν επέστρεψε στον εμπορικό οίκο, ο Σαραντής είχε φύγει.

Ο Αντρέας βρισκόταν στην αποθήκη και μετρούσε σακιά μαζί με δύο εργάτες. Ο Αλέξης πέρασε από δίπλα του χωρίς να σταματήσει.

— Παρέδωσες τις επιστολές; ρώτησε ο Αντρέας.

— Όλες.

— Κανένα πρόβλημα;

Ο Αλέξης κοντοστάθηκε.

— Όχι.

Ο Αντρέας σήκωσε το βλέμμα.

Για μια στιγμή κοιτάχτηκαν.

— Ωραία, είπε τελικά.

Ο Αλέξης προχώρησε προς το γραφείο.

Στο μεγάλο τραπέζι υπήρχαν καινούργιες επιστολές που είχαν φτάσει όσο έλειπε. Κάποιες προέρχονταν από άλλους εμπορικούς οίκους της πόλης και δύο είχαν έρθει με πλοίο. Ο Αλέξης τις τακτοποίησε όπως έκανε πάντα, σύμφωνα με τον άνθρωπο που έπρεπε να τις παραλάβει.

Τότε είδε μία που δεν έμοιαζε με τις υπόλοιπες.

Δεν είχε όνομα.

Στο μπροστινό μέρος υπήρχε μόνο ένας αριθμός.

17

Ο Αλέξης την κράτησε λίγο περισσότερο απ’ όσο χρειαζόταν.

— Αυτή πού πηγαίνει;

Ο Αντρέας είχε εμφανιστεί στην πόρτα.

Μόλις είδε την επιστολή, πλησίασε.

— Δώσ’ τη μου.

Ο Αλέξης δεν την άφησε αμέσως.

— Σε ποιον είναι;

— Αλέξη.

Ο τόνος του δεν ήταν θυμωμένος.

Ήταν αρκετός όμως.

Ο Αλέξης τού έδωσε την επιστολή.

Ο Αντρέας την έβαλε μέσα από το πανωφόρι του.

— Μερικές φορές, είπε, το πιο χρήσιμο πράγμα είναι να ξέρεις πού σταματούν όσα πραγματικά γνωρίζεις.

— Κι εσύ το ξέρεις;

Ο Αντρέας χαμογέλασε.

— Όχι πάντα.

Έκανε να φύγει.

— Αντρέα.

Εκείνος γύρισε.

— Ο κύριος Θεοδώρου είναι το πραγματικό του όνομα;

Το χαμόγελο χάθηκε.

Ο Αντρέας έμεινε για λίγο σιωπηλός.

— Ποιος κύριος Θεοδώρου;

Και έφυγε.

Ο Αλέξης δεν τον ακολούθησε.

Περίμενε μέχρι να ακούσει την πόρτα να κλείνει και ύστερα άνοιξε το τετράδιο.

Κάτω από τις τρεις στήλες πρόσθεσε μια καινούργια γραμμή.

ΑΚΟΥΣΑ

«Ποιος κύριος Θεοδώρου;»

Έμεινε με την πένα πάνω από το χαρτί.

Έπειτα, στο κάτω μέρος της σελίδας, έγραψε ακόμη κάτι.

17

Το κοίταξε για λίγο.

Δεν ήξερε αν ήταν αριθμός, όνομα, άνθρωπος ή κάτι εντελώς διαφορετικό.

Για πρώτη φορά όμως κατάλαβε ότι δεν είχε μπροστά του έναν άνθρωπο με δύο ονόματα.

Είχε μπροστά του έναν τρόπο να κρύβεις ανθρώπους πίσω από λέξεις.

Και κάποιος είχε μόλις αφήσει την πρώτη άκρη του νήματος πάνω στο γραφείο του.

Ο αριθμός 17 έμεινε στο τετράδιο για περισσότερο από μία εβδομάδα χωρίς να αποκτήσει καμία εξήγηση.

Ο Αλέξης τον συναντούσε κάθε φορά που άνοιγε στη συγκεκριμένη σελίδα, ανάμεσα στις σημειώσεις για τον Λεωνίδα Βάρδα, τον Θεοδώρου και τον άγνωστο άντρα που είχε παραλάβει την επιστολή στο λιμάνι, όμως όσο κι αν προσπαθούσε να βρει κάποια σχέση, ο αριθμός αρνιόταν πεισματικά να συνδεθεί με οτιδήποτε άλλο. Θα μπορούσε να είναι ένας άνθρωπος, μια διεύθυνση, ένας αριθμός επιστολής ή κάτι τόσο συνηθισμένο ώστε μόνο ο ίδιος τού είχε δώσει μεγαλύτερη σημασία απ’ όση άξιζε.

Το τελευταίο ενδεχόμενο τον ενοχλούσε περισσότερο από όλα.

Είχε αρχίσει να καταλαβαίνει ότι η παρατήρηση είχε ένα μειονέκτημα για το οποίο κανείς δεν τον είχε προειδοποιήσει. Όταν συνήθιζες να προσέχεις τα πάντα, κινδύνευες κάποια στιγμή να πιστέψεις ότι τα πάντα σήμαιναν κάτι.

Η Ελένη, φυσικά, δεν έχανε ευκαιρία να του το θυμίζει.

— Μπορεί να είναι απλώς δεκαεπτά, του είπε ένα πρωί, καθώς περπατούσαν προς το λιμάνι.

— Οι αριθμοί δεν είναι «απλώς» αριθμοί.

— Αυτό είναι ίσως το πιο παράξενο πράγμα που έχεις πει αυτή την εβδομάδα.

— Προχθές βρήκαμε τρία κιβώτια επειδή κάποιος αντέστρεψε το σαράντα επτά και το εβδομήντα τέσσερα.

— Ακριβώς. Ήταν αριθμοί κιβωτίων.

Ο Αλέξης γύρισε και την κοίταξε.

— Άρα συμφωνείς ότι σημαίνουν κάτι.

Η Ελένη αναστέναξε.

— Συμφωνώ ότι είναι πολύ κουραστικό να συζητά κανείς μαζί σου πριν φάει.

Ο Αλέξης χαμογέλασε και έκλεισε το τετράδιο.

Εκείνο το πρωί δεν βρίσκονταν στο λιμάνι εξαιτίας κάποιου μυστηρίου. Ο Σαραντής τού είχε δώσει έναν κατάλογο με φορτία που περίμεναν και η Ελένη είχε αναλάβει να παραδώσει στον πατέρα της ένα σημείωμα σε έναν γνωστό του έμπορο. Καθώς οι προορισμοί τους βρίσκονταν στην ίδια περιοχή, είχαν φύγει μαζί.

Η άνοιξη είχε πλέον εγκατασταθεί στην Οδησσό. Τα πλοία επέστρεφαν, οι αποθήκες γέμιζαν και στην προκυμαία περνούσαν αδιάκοπα κάρα με σιτάρι, μαλλί, ξυλεία και βαρέλια. Ο Αλέξης αναγνώριζε πια αρκετές διαδρομές πριν ακόμη διαβάσει τις επιγραφές. Εκεί όπου παλιότερα έβλεπε μόνο ονόματα και αριθμούς, τώρα έβλεπε ένα δίκτυο. Κάθε φορτίο είχε ξεκινήσει από κάπου, είχε περάσει από χέρια και θα συνέχιζε αλλού. Το ίδιο, σκέφτηκε, μπορούσε να συμβαίνει και με ένα γράμμα.

Σταμάτησε τόσο απότομα ώστε η Ελένη έκανε άλλα δύο βήματα πριν αντιληφθεί ότι δεν την ακολουθούσε.

— Τι έγινε;

Ο Αλέξης κοιτούσε απέναντι.

Στην είσοδο μιας αποθήκης στεκόταν ο άντρας με τα γκρίζα γένια που είχε παραλάβει την επιστολή με τα αρχικά Λ. Β. Δεν φορούσε το βαρύ καφέ πανωφόρι της προηγούμενης φοράς και μιλούσε με δύο εργάτες που φόρτωναν σακιά σε ένα κάρο.

Η Ελένη ακολούθησε το βλέμμα του.

— Αυτός;

Ο Αλέξης έγνεψε.

— Μην τον κοιτάζεις.

— Εσύ τον κοιτάζεις.

— Εγώ τον αναγνώρισα.

— Κι εγώ πώς θα τον αναγνωρίσω αν δεν τον κοιτάξω;

Ο Αλέξης δεν πρόλαβε να απαντήσει, γιατί ο άντρας γύρισε προς το μέρος τους. Η Ελένη, χωρίς να δείξει την παραμικρή βιασύνη, έπιασε τον Αλέξη από το μανίκι και τον τράβηξε προς έναν πάγκο όπου ένας πωλητής είχε απλώσει μικρά εργαλεία, σχοινιά και μεταλλικά εξαρτήματα.

— Αυτό πρέπει να το μάθεις, ψιθύρισε.

— Ποιο;

— Όταν δεν θέλεις να φανεί ότι κοιτάζεις κάποιον, πρέπει να έχεις κάτι άλλο να κοιτάξεις.

Σήκωσε ένα μικρό μεταλλικό άγκιστρο και το εξέτασε σαν να σκεφτόταν σοβαρά να το αγοράσει.

Ο Αλέξης προσπάθησε να μη γελάσει.

— Και τι θα το κάνεις αυτό;

— Τίποτε. Αλλά ο κύριος εκεί απέναντι δεν το ξέρει.

Ο άντρας με τα γκρίζα γένια δεν τους έδωσε περισσότερη σημασία. Μίλησε για λίγο ακόμη με τους εργάτες και ύστερα πλησίασε ένα κάρο, όπου ένας νεότερος άντρας τού παρέδωσε μερικά χαρτιά.

Ο Αλέξης κοίταζε τώρα μόνο όσο χρειαζόταν.

Δεν υπήρχε τίποτε μυστικό σε όσα έβλεπε. Κατάλογοι, σακιά, υπογραφές, ένας έμπορος που έλεγχε ένα φορτίο. Ήταν ακριβώς η ίδια καθημερινή εικόνα που μπορούσε να δει κανείς δεκάδες φορές μέσα σε μία ημέρα στο λιμάνι.

Τότε η Ελένη τού έσφιξε ελαφρά το χέρι.

— Το είδες;

— Τι;

— Τον άνθρωπο που του έδωσε τα χαρτιά.

Ο Αλέξης κοίταξε ξανά.

Ο νεότερος άντρας είχε ήδη απομακρυνθεί.

— Τι είχε;

— Τίποτε.

— Τότε τι έπρεπε να δω;

Η Ελένη άφησε το άγκιστρο στον πάγκο.

— Τον γνωρίζω.

Περίμεναν μέχρι ο γκριζογένης να μπει στην αποθήκη και ύστερα συνέχισαν τον δρόμο τους.

— Από πού;

— Έρχεται μερικές φορές στο κατάστημα του πατέρα μου. Δεν αγοράζει σχεδόν ποτέ τίποτε, αλλά φέρνει γράμματα.

Ο Αλέξης σταμάτησε πάλι.

Η Ελένη τον τράβηξε από το μανίκι.

— Αν σταματάς κάθε φορά που ακούς κάτι ενδιαφέρον, σε λίγο θα μας καταλάβει ολόκληρη η πόλη.

Συνέχισαν να περπατούν.

— Τι γράμματα;

— Δεν ξέρω. Δεν τα ανοίγω.

— Σε ποιον τα δίνει;

— Στον πατέρα μου. Μερικές φορές ο πατέρας μου κρατά ένα, άλλες φορές τα δίνει σε κάποιον που φεύγει με πλοίο.

Ο Αλέξης ένιωσε την εικόνα να σχηματίζεται στο μυαλό του πριν ακόμη μπορέσει να την εξηγήσει.

— Δηλαδή δεν έρχεται για το κατάστημα.

— Μπορεί να έρχεται και για το κατάστημα.

— Είπες ότι δεν αγοράζει τίποτε.

— Είπα ότι σχεδόν ποτέ δεν αγοράζει τίποτε.

Ο Αλέξης την κοίταξε.

— Πώς μπορείς να μην το βρίσκεις παράξενο;

Η Ελένη χαμογέλασε.

— Το βρίσκω. Απλώς δεν αποφασίζω τι σημαίνει πριν το μάθω.

Αυτή τη φορά ο Αλέξης δεν είχε απάντηση.

Το ίδιο απόγευμα άνοιξαν το τετράδιο πάνω σε ένα ξύλινο κιβώτιο στην πίσω αυλή του καταστήματος του πατέρα της Ελένης.

Δεν έγραψαν αμέσως ονόματα.

Ο Αλέξης σχεδίασε πρώτα ένα μικρό τετράγωνο και μέσα έγραψε ΣΑΡΑΝΤΗΣ. Λίγο πιο πέρα σχεδίασε ένα δεύτερο.

ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ ΑΡΓΥΡΟΥ

Έπειτα ένα τρίτο.

ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΤΟ ΛΙΜΑΝΙ

Η Ελένη παρακολουθούσε.

— Αυτό δεν είναι πια τετράδιο, είπε.

— Τι είναι;

— Δεν ξέρω. Μοιάζει σαν να προσπαθείς να χωρέσεις όλη την Οδησσό σε μία σελίδα.

Ο Αλέξης τράβηξε μια γραμμή από τον εμπορικό οίκο του Σαραντή προς το γραφείο στο λιμάνι.

— Η επιστολή με το Λ. Β. πήγε από εδώ εδώ.

Τράβηξε δεύτερη γραμμή από το γραφείο προς το κατάστημα του Αργυρού.

— Δεν ξέρεις ότι πήγε.

— Ο ίδιος άνθρωπος πήγε.

— Άνθρωπος, όχι επιστολή.

Ο Αλέξης σταμάτησε και κοίταξε τη γραμμή.

Ύστερα έγραψε πάνω της ένα μικρό ερωτηματικό.

Η Ελένη έγνεψε.

— Τώρα είναι σωστό.

Συνέχισαν.

Κάτω από τα τετράγωνα ο Αλέξης πρόσθεσε τα ονόματα με τα οποία είχαν συναντήσει τους ανθρώπους. Ο Λεωνίδας Βάρδας, ο Θεοδώρου, ο άγνωστος γκριζογένης. Δίπλα τους σημείωσαν πού είχαν εμφανιστεί και ποιος είχε μιλήσει μαζί τους.

Όσο γέμιζε η σελίδα, τόσο λιγότερο έμοιαζε με κατάλογο ανθρώπων.

Έμοιαζε με χάρτη.

— Ίσως κάνουμε λάθος από την αρχή, είπε η Ελένη έπειτα από λίγο.

— Για ποιο πράγμα;

— Για τα ονόματα.

Ο Αλέξης την κοίταξε.

— Αυτό προσπαθούμε να καταλάβουμε.

— Όχι. Εσύ προσπαθείς να βρεις ποιο είναι το αληθινό όνομα του καθενός. Ίσως όμως δεν έχει σημασία.

Ο Αλέξης ακούμπησε την πένα.

— Αν δεν έχει σημασία το όνομα, τότε γιατί αλλάζει;

Η Ελένη σκέφτηκε λίγο πριν απαντήσει.

— Για τον ίδιο λόγο που ο πατέρας μου γράφει διαφορετικά πράγματα πάνω στα κιβώτια.

Ο Αλέξης συνοφρυώθηκε.

— Τι σχέση έχουν τα κιβώτια;

— Ένα κιβώτιο που φεύγει για την Κωνσταντινούπολη έχει πάνω του ό,τι χρειάζεται για να φτάσει εκεί. Δεν χρειάζεται να γράψεις πάνω του ολόκληρη την ιστορία του εμπορεύματος. Αρκεί να ξέρει ο επόμενος άνθρωπος πού πρέπει να το στείλει.

Ο Αλέξης κοίταξε τη σελίδα.

— Λες ότι τα ονόματα είναι σαν σημάδια διαδρομής;

— Λέω ότι δεν ξέρω. Βάλ’ το στο «ΝΟΜΙΖΩ».

Ο Αλέξης γέλασε.

— Έχεις αρχίσει να απολαμβάνεις πολύ αυτή τη στήλη.

— Επειδή σε εμποδίζει να παρουσιάζεις κάθε ιδέα σου σαν ανακάλυψη.

Έγραψε τη σκέψη στο κάτω μέρος της σελίδας.

ΝΟΜΙΖΩ — Μερικά ονόματα ίσως λένε στον επόμενο άνθρωπο τι πρέπει να κάνει, όχι ποιος είναι πραγματικά κάποιος.

Έμειναν σιωπηλοί. Από το εσωτερικό του καταστήματος ακουγόταν ο πατέρας της Ελένης να συζητά με έναν πελάτη. Κάπου στον δρόμο πέρασε ένα κάρο και οι τροχοί του χτύπησαν δυνατά πάνω στις πέτρες.

Ο Αλέξης κοίταξε πάλι τις γραμμές.

— Τα εμπορεύματα ταξιδεύουν επειδή υπάρχουν άνθρωποι που ξέρουν σε ποιον να τα δώσουν.

— Ναι.

— Και τα γράμματα κάνουν το ίδιο.

— Προφανώς.

— Όχι μόνο τα κανονικά γράμματα.

Η Ελένη κατάλαβε τι εννοούσε.

Ο Αλέξης τράβηξε μια γραμμή που έφευγε από την Οδησσό και έφτανε μέχρι την άκρη της σελίδας.

— Αν έχεις εμπόρους στην Κωνσταντινούπολη, στη Σμύρνη, στην Τεργέστη και στα νησιά, δεν χρειάζεσαι κάποιον δικό σου δρόμο για να στείλεις μια πληροφορία. Χρησιμοποιείς τους δρόμους που υπάρχουν ήδη.

Η Ελένη κοίταξε τη γραμμή.

— Και κανείς δεν παραξενεύεται επειδή ένας έμπορος στέλνει γράμματα.

Ο Αλέξης σήκωσε το βλέμμα.

Αυτό ήταν.

Δεν χρειαζόταν ένας μυστικός αγγελιοφόρος να τρέχει μέσα στη νύχτα, ούτε κάποιος άντρας με καλυμμένο πρόσωπο να κρύβει χαρτιά κάτω από το πανωφόρι του. Ένα μήνυμα μπορούσε να φύγει από την Οδησσό ανάμεσα σε λογαριασμούς, καταλόγους και παραγγελίες, να περάσει από έναν άνθρωπο που είχε κάθε λόγο να ταξιδεύει και να φτάσει εκατοντάδες μίλια μακριά χωρίς να φαίνεται διαφορετικό από τα δεκάδες άλλα γράμματα που ταξίδευαν μαζί του.

Τα πραγματικά μυστικά προσπαθούσαν να μοιάζουν συνηθισμένα.

— Αλέξη;

Η Ελένη είχε σταματήσει να κοιτάζει το τετράδιο.

Κοίταζε την πόρτα της αυλής.

Ο πατέρας της στεκόταν εκεί.

Κανείς από τους δύο δεν είχε ακούσει τα βήματά του.

Ο κύριος Αργυρός δεν φαινόταν θυμωμένος. Αυτό, για κάποιον λόγο, έκανε τον Αλέξη να νιώσει χειρότερα.

Το βλέμμα του κατέβηκε στη σελίδα.

Στα ονόματα.

Στις γραμμές.

Στις διευθύνσεις.

— Τι είναι αυτό;

Η Ελένη έκλεισε το τετράδιο, όχι απότομα αλλά αρκετά γρήγορα ώστε η κίνηση να μην περάσει απαρατήρητη.

— Σημειώσεις.

Ο πατέρας της την κοίταξε.

— Το βλέπω. Τι σημειώσεις;

Ο Αλέξης σηκώθηκε.

— Δικές μου, κύριε Αργυρέ.

— Αυτό επίσης το βλέπω.

Πλησίασε το κιβώτιο.

Ο Αλέξης περίμενε ότι θα ζητούσε να ανοίξει το τετράδιο. Δεν το έκανε.

— Ο κύριος Σαραντής ξέρει ότι τις κρατάς;

Η ερώτηση τον αιφνιδίασε.

— Ξέρει ότι έχω τετράδιο.

— Δεν σε ρώτησα αυτό.

Ο Αλέξης δεν απάντησε.

Ο κύριος Αργυρός κοίταξε πρώτα εκείνον και ύστερα την κόρη του.

— Υπάρχουν πράγματα που είναι ακίνδυνα όσο βρίσκονται μόνο στο μυαλό ενός ανθρώπου. Όταν τα γράψεις, παύουν να εξαρτώνται από το αν εσύ ξέρεις πότε πρέπει να σωπάσεις.

Ο Αλέξης ένιωσε τα δάχτυλά του να σφίγγουν γύρω από το τετράδιο.

— Δεν έχουμε γράψει κάτι κακό.

— Δεν είπα ότι γράψατε κάτι κακό.

— Τότε γιατί…

Ο άντρας τον διέκοψε ήρεμα.

— Επειδή ένα χαρτί δεν μπορεί να διαλέξει ποιος θα το διαβάσει.

Για λίγες στιγμές κανείς δεν μίλησε.

Ύστερα ο κύριος Αργυρός κοίταξε την Ελένη.

— Η μητέρα σου σε χρειάζεται μέσα.

Η Ελένη σηκώθηκε, αλλά πριν περάσει την πόρτα γύρισε προς τον πατέρα της.

— Θα το πείτε στον κύριο Σαραντή;

Ο κύριος Αργυρός την κοίταξε με ένα βλέμμα που ο Αλέξης δεν μπόρεσε να διαβάσει.

— Δεν χρειάζεται να του πω κάτι που πιθανότατα γνωρίζει ήδη.

Μπήκε στο κατάστημα.

Ο Αλέξης και η Ελένη έμειναν στην αυλή.

— Τι εννοούσε; ψιθύρισε εκείνος.

— Δεν ξέρω.

— Το είπε σαν να ξέρει.

— Ο πατέρας μου λέει πολλά πράγματα σαν να ξέρει.

Ο Αλέξης άνοιξε πάλι το τετράδιο, αλλά τώρα η σελίδα τού φαινόταν διαφορετική.

Μέχρι πριν από λίγα λεπτά οι γραμμές τού προκαλούσαν ενθουσιασμό, επειδή για πρώτη φορά έβλεπε κάτι να σχηματίζεται μέσα από τις σκόρπιες παρατηρήσεις τους. Τώρα έβλεπε ονόματα, μέρη και συνδέσεις που κάποιος άλλος θα μπορούσε να διαβάσει χωρίς να γνωρίζει πώς είχαν βρεθεί εκεί.

Έκλεισε το τετράδιο.

— Ίσως έχει δίκιο.

Η Ελένη έγειρε το κεφάλι.

— Αυτό πρέπει να το γράψουμε. Δεν το λες συχνά για τους μεγάλους.

Ο Αλέξης γέλασε, αλλά το γέλιο του έσβησε γρήγορα.

— Αν το χάσω;

Η Ελένη έμεινε για λίγο σιωπηλή.

Για πρώτη φορά το μικρό δερμάτινο τετράδιο δεν έμοιαζε μόνο με κάτι που τον βοηθούσε να θυμάται.

Έμοιαζε με κάτι που έπρεπε να προστατεύσει.

Δύο ημέρες αργότερα ο Σαραντής τον κάλεσε στο γραφείο του.

Στο τραπέζι βρισκόταν ένας χάρτης της Μαύρης Θάλασσας, δύο ανοιχτές επιστολές και ένας κατάλογος με ονόματα πλοίων. Ο Αντρέας στεκόταν δίπλα στο παράθυρο.

— Κλείσε την πόρτα, είπε ο Σαραντής.

Ο Αλέξης υπάκουσε και περίμενε.

Ο Σαραντής πήρε μία από τις επιστολές.

— Σε λίγες εβδομάδες περιμένουμε κάποιον στην Οδησσό. Θα χρειαστεί να γίνουν ορισμένες δουλειές πριν φτάσει.

— Τι δουλειές;

Ο Αντρέας χαμογέλασε.

— Μόλις σου είπαν ότι θα μάθεις όταν χρειαστεί.

Ο Σαραντής τού έριξε ένα βλέμμα και ο Αντρέας σήκωσε τα χέρια σαν να δήλωνε αθώος.

Ο Αλέξης κοίταξε την επιστολή.

— Από πού έρχεται;

Ο Σαραντής δίστασε για μια στιγμή, ύστερα την άφησε πάνω στο τραπέζι.

— Έχει ταξιδέψει αρκετά.

Δεν ήταν απάντηση και ο Αλέξης το κατάλαβε.

Αυτή τη φορά όμως δεν επέμεινε.

Ο Σαραντής το πρόσεξε.

— Μαθαίνεις, είπε.

Ο Αλέξης δεν ήταν βέβαιος αν αυτό ήταν έπαινος.

Έκανε να φύγει, όταν ο Αντρέας μίλησε πίσω του.

— Αλέξη.

Γύρισε. Ο Αντρέας είχε πάψει να χαμογελά.

— Αν ακούσεις το όνομα του ανθρώπου που περιμένουμε, μην το γράψεις στο τετράδιό σου.

Ο Αλέξης κοίταξε πρώτα εκείνον και ύστερα τον Σαραντή.

— Γιατί;

Ο Σαραντής δίπλωσε την επιστολή αργά.

— Επειδή αυτή τη φορά το όνομα θα είναι αληθινό.

Ο άνθρωπος που περίμεναν έφτασε στην Οδησσό ένα ζεστό πρωινό, όμως ο Αλέξης δεν τον συνάντησε όταν έδεσε το πλοίο. Όσοι έρχονταν από τη θάλασσα έπρεπε πρώτα να περάσουν από τις διαδικασίες του λιμανιού και την καραντίνα, κι έτσι ο Αντρέας τον πήρε μαζί του όταν ο ξένος μπορούσε πια να μπει στην πόλη.

Ο Αλέξης δεν ήξερε ακόμη το όνομά του. Ο Αντρέας είχε τηρήσει την προειδοποίησή του και ο Σαραντής δεν είχε πει τίποτε περισσότερο.

— Ποιον περιμένουμε; ρώτησε καθώς περνούσαν ανάμεσα σε κάρα και στοιβαγμένα σακιά.

— Έναν άνθρωπο.

— Αυτό το είχα καταλάβει.

— Χαίρομαι. Η δουλειά με τον κύριο Σαραντή αρχίζει να αποδίδει.

— Από πού έρχεται;

— Από αρκετά μακριά.

— Γιατί κανείς δεν μου λέει τίποτε;

Ο Αντρέας χαμογέλασε.

— Επειδή υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να σου εμπιστεύονται κάτι και στο να σου εμπιστεύονται τα πάντα.

Ο Αλέξης είχε αρχίσει να υποψιάζεται ότι οι μεγάλοι χρησιμοποιούσαν αυτή τη φράση όταν δεν ήθελαν να απαντήσουν σε μια απολύτως λογική ερώτηση.

Περίμενε κάποιον μεγαλύτερο, ίσως έναν έμπορο σαν τον Σαραντή. Ο άνθρωπος που τους πλησίασε δεν έμοιαζε καθόλου με αυτό που είχε φανταστεί. Ήταν νέος, λίγο πάνω από είκοσι, με ζωηρό βλέμμα και την άνεση ανθρώπου που έμπαινε σε έναν άγνωστο τόπο σαν να ήταν βέβαιος ότι σύντομα όλοι θα ήξεραν ποιος είναι. Τα ρούχα του ήταν προσεγμένα, κρατούσε λίγες αποσκευές και μιλούσε γρήγορα, αλλάζοντας με ευκολία από τα ιταλικά σε άλλη γλώσσα όταν απάντησε σε έναν υπάλληλο.

Ο ξένος τούς είδε και πλησίασε.

— Από τον κύριο Σαραντή;

Ο Αντρέας έγνεψε.

— Μας περιμένει.

Ο νεαρός κοίταξε τον Αλέξη.

— Κι αυτός;

— Ο Αλέξης.

— Μόνο Αλέξης;

— Προς το παρόν αρκεί.

Το βλέμμα του ξένου έμεινε για μια στιγμή στον Αντρέα και ύστερα επέστρεψε στον Αλέξη.

— Τότε κι εγώ προς το παρόν θα είμαι μόνο Νικόλαος.

Χαμογέλασε και άρχισε να περπατά χωρίς να περιμένει να του δείξουν τον δρόμο.

Ο Αλέξης πλησίασε τον Αντρέα.

— Ξέρει πού πηγαίνουμε;

— Όχι.

— Τότε γιατί προχωράει μπροστά;

Ο Αντρέας χαμήλωσε τη φωνή.

— Νομίζω ότι αυτό θα το ανακαλύψουμε κι εμείς.

Μέχρι να φτάσουν στον εμπορικό οίκο, ο Αλέξης είχε μάθει περισσότερα για τον Νικόλαο απ’ όσα είχε μάθει για μερικούς ανθρώπους που γνώριζε έναν ολόκληρο χρόνο.

Ο ξένος μιλούσε πολύ και, σε αντίθεση με τον Σαραντή, δεν φαινόταν να θεωρεί τις πληροφορίες κάτι που έπρεπε να φυλάγεται με οικονομία. Είπε ότι καταγόταν από την Ιθάκη, μίλησε για ταξίδια και ανθρώπους που είχε συναντήσει, έκανε δύο φορές τον Αντρέα να γελάσει και μία φορά σταμάτησε στη μέση του δρόμου για να διορθώσει έναν Ιταλό έμπορο που είχε παρεξηγήσει κάτι που του φώναζε ένας εργάτης.

Ο Αλέξης τον παρατηρούσε με αυξανόμενο ενδιαφέρον.

— Πόσες γλώσσες μιλάτε; τον ρώτησε.

Ο Νικόλαος χαμογέλασε.

— Αρκετές για να καταλαβαίνω πότε κάποιος λέει κάτι που δεν θέλει να ακούσω.

— Αυτό δεν είναι αριθμός.

— Είσαι πάντα τόσο επίμονος;

Ο Αντρέας γέλασε.

— Δεν έχετε δει τίποτε ακόμη.

Ο Νικόλαος κοίταξε πάλι τον Αλέξη, αυτή τη φορά με μεγαλύτερη προσοχή.

— Καλή συνήθεια η επιμονή, αρκεί να μάθεις πότε πρέπει να τη χρησιμοποιείς.

Ο Αλέξης σκέφτηκε ότι μέσα σε λίγες εβδομάδες είχε ακούσει πάρα πολλούς ανθρώπους να του εξηγούν πότε έπρεπε να μιλά και πότε να σωπαίνει.

Όταν έφτασαν, ο Σαραντής τούς περίμενε στην είσοδο του γραφείου.

Δεν ήταν μόνος.

Δίπλα του στεκόταν ένας άντρας που ο Αλέξης είχε δει δύο ή τρεις φορές στο παρελθόν, χωρίς όμως να του έχει δώσει ιδιαίτερη σημασία. Ήταν λιτός στην εμφάνιση, όχι από εκείνους που τραβούσαν το βλέμμα όταν έμπαιναν σε ένα δωμάτιο, και ο Σαραντής τον προσφώνησε απλώς ως κύριο Σκουφά.

Ο Νικόλαος σταμάτησε.

Για πρώτη φορά από τότε που είχε κατεβεί από το πλοίο, δεν μίλησε αμέσως.

Ο κύριος Σκουφάς τον παρατήρησε με την ίδια προσοχή που ο Σαραντής χρησιμοποιούσε όταν έλεγχε ένα έγγραφο πριν βάλει την υπογραφή του.

— Κύριε Γαλάτη.

Ο Αλέξης ένιωσε σχεδόν σωματικά τη λέξη.

Γαλάτης.

Νικόλαος Γαλάτης.

Το πραγματικό όνομα.

Το χέρι του κινήθηκε ασυναίσθητα προς την τσέπη του.

Ο Αντρέας τον κοίταξε.

Μόνο μία φορά.

Ήταν αρκετή.

Ο Αλέξης άφησε το χέρι του να πέσει.

Δεν άνοιξε το τετράδιο.

Το μεσημέρι ο εμπορικός οίκος έμοιαζε να λειτουργεί όπως κάθε άλλη ημέρα, όμως ο Αλέξης καταλάβαινε ότι κάτι είχε αλλάξει.

Ο Σκουφάς και ο Γαλάτης βρίσκονταν στο γραφείο του Σαραντή. Άνθρωποι έμπαιναν και έβγαιναν, οι εργάτες συνέχιζαν τις παραλαβές τους και τα κατάστιχα έπρεπε να ενημερωθούν, αλλά ο Αντρέας είχε ανέβει δύο φορές στον επάνω όροφο και ο Σαραντής είχε ζητήσει να μην ενοχληθεί.

Η Ελένη εμφανίστηκε λίγο μετά το μεσημέρι.

Ο Αλέξης τής έκανε νόημα να πλησιάσει.

— Ήρθε.

— Ποιος;

— Αυτός που περίμεναν.

— Και;

Ο Αλέξης χαμήλωσε τη φωνή.

— Νικόλαος Γαλάτης. Από την Ιθάκη.

Η Ελένη περίμενε.

— Αυτό ήταν;

— Τι εννοείς;

— Με κοίταξες σαν να επρόκειτο να μου πεις ότι έφτασε ο αυτοκράτορας της Ρωσίας.

— Είναι σημαντικός.

— Πώς το ξέρεις;

Ο Αλέξης άνοιξε το στόμα και σταμάτησε.

— Δεν ξέρω.

Η Ελένη χαμογέλασε.

— «ΝΟΜΙΖΩ».

Ο Αλέξης τής έριξε ένα βλέμμα.

— Δεν το έγραψα.

— Βελτιώνεσαι.

Εκείνη τη στιγμή άνοιξε η πόρτα του γραφείου.

Ο Γαλάτης βγήκε μαζί με τον Σκουφά και τον Σαραντή, συνεχίζοντας μια συζήτηση που είχε προφανώς αρχίσει μέσα. Δεν μιλούσε χαμηλόφωνα όπως οι περισσότεροι επισκέπτες του εμπορικού οίκου. Η φωνή του είχε εκείνη την αυτοπεποίθηση ανθρώπου που δεν περίμενε απλώς να τον ακούσουν αλλά θεωρούσε αυτονόητο ότι άξιζε να τον ακούσουν.

— Σας λέω ότι μπορώ να φτάσω μέχρι την Πετρούπολη.

Ο Σκουφάς τον άφησε να περιμένει μια στιγμή.

— Το να φτάσει κανείς σε μια πόλη είναι εύκολο. Το δύσκολο είναι να ανοίξει η σωστή πόρτα όταν φτάσει.

Ο Γαλάτης χαμογέλασε.

— Η δική μου θα ανοίξει.

— Είστε πολύ βέβαιος.

— Έχω λόγο.

Ο Σαραντής είδε τα δύο παιδιά και το βλέμμα του ήταν αρκετό για να τα κάνει να σκύψουν πάνω από τα χαρτιά που βρίσκονταν μπροστά τους.

Ο Αλέξης προσπάθησε πραγματικά να μη συνεχίσει να ακούει. Δεν τα κατάφερε.

— Ο κόμης Καποδίστριας δεν είναι άνθρωπος που δέχεται τον καθένα, είπε ο Σκουφάς.

Το όνομα ήταν άγνωστο στον Αλέξη.

Ο Γαλάτης απάντησε κάτι πιο χαμηλόφωνα και ο Αλέξης δεν άκουσε ολόκληρη τη φράση. Άκουσε μόνο δύο λέξεις.

«συγγένεια» και «Πετρούπολη».

Οι τρεις άντρες απομακρύνθηκαν προς την πίσω αυλή.

Ο Αλέξης περίμενε μέχρι να κλείσει η πόρτα.

— Ποιος είναι ο Καποδίστριας;

Η Ελένη συνοφρυώθηκε.

— Νομίζω ότι έχω ακούσει τον πατέρα μου να μιλά γι’ αυτόν.

— Πού;

— Δεν θυμάμαι. Κάτι για τη Ρωσία.

Ο Αλέξης ένιωσε το χέρι του να πηγαίνει πάλι προς το τετράδιο και σταμάτησε.

Η Ελένη το πρόσεξε.

— Δεν θα το γράψεις;

— Μου είπαν να μην γράψω το όνομα του Γαλάτη.

— Δεν σου είπαν τίποτε για τον Καποδίστρια.

Ο Αλέξης την κοίταξε.

— Νομίζω ότι αυτό ακριβώς είναι το είδος της σκέψης που θα μας βάλει σε μπελάδες.

Η Ελένη χαμογέλασε.

— Τώρα πραγματικά βελτιώνεσαι.

Αργά το απόγευμα ο Αλέξης πήγε στην αποθήκη για να ελέγξει μια παραλαβή και βρήκε εκεί τον Αντρέα μόνο του.

— Ποιος είναι ο Καποδίστριας;

Ο Αντρέας σήκωσε το κεφάλι.

— Περίμενα ότι θα ρωτούσες νωρίτερα.

— Προσπαθώ να μαθαίνω πότε δεν πρέπει να κάνω ερωτήσεις.

— Και πώς πάει;

— Άσχημα.

Ο Αντρέας γέλασε και ακούμπησε τον κατάλογο που κρατούσε.

— Είναι Έλληνας από την Κέρκυρα και βρίσκεται στην υπηρεσία του τσάρου. Έχει φτάσει πολύ ψηλά στη ρωσική διπλωματία.

— Και ο Γαλάτης τον γνωρίζει;

Το χαμόγελο του Αντρέα μειώθηκε.

— Ο Γαλάτης λέει πολλά πράγματα.

— Αυτό δεν είναι απάντηση.

— Αρχίζεις να μοιάζεις επικίνδυνα με την Ελένη.

Ο Αλέξης περίμενε.

Ο Αντρέας κοίταξε προς την ανοιχτή πόρτα της αποθήκης πριν συνεχίσει.

— Λέει ότι έχει σχέση μαζί του και ότι μπορεί να τον συναντήσει. Το αν είναι ακριβώς όπως τα λέει, δεν το ξέρω.

— Ο κύριος Σκουφάς τον πιστεύει;

— Ο κύριος Σκουφάς τον ακούει.

— Δεν είναι το ίδιο;

Ο Αντρέας έμεινε για λίγο σιωπηλός.

— Όχι. Και καλό είναι να θυμάσαι τη διαφορά.

Ο Αλέξης σκέφτηκε τον Γαλάτη να αλλάζει γλώσσες χωρίς προσπάθεια, να περπατά μπροστά χωρίς να ξέρει τον δρόμο και να μιλά για την Πετρούπολη σαν να ήταν ήδη βέβαιος ότι οι πόρτες της θα άνοιγαν μπροστά του.

Του άρεσε, κι αυτό ήταν ίσως το πιο παράξενο. Ένα κομμάτι του Αλέξη ήθελε να πιστέψει την αυτοπεποίθησή του, να δεχτεί ότι υπήρχαν άνθρωποι που μπορούσαν απλώς να αποφασίσουν πως μια μακρινή πόρτα θα άνοιγε και ύστερα να ξεκινήσουν για να τη βρουν. Ένα άλλο κομμάτι του, εκείνο που είχε μάθει να προσέχει τον Σαραντή, αναρωτιόταν πόσο εύκολα η βεβαιότητα μπορούσε να μοιάσει με αλήθεια.

Και όμως, από όλους τους ανθρώπους που είχε δει εκείνη την ημέρα, ο Σκουφάς ήταν εκείνος που είχε παρατηρήσει περισσότερο τον Γαλάτη και είχε μιλήσει λιγότερο.

Ο Αλέξης είχε αρχίσει να μαθαίνει ότι αυτό συνήθως σήμαινε κάτι.

Πριν φύγει εκείνο το βράδυ, πέρασε από το γραφείο για να πάρει το πανωφόρι του.

Η πόρτα του Σαραντή ήταν μισάνοιχτη.

Μέσα βρίσκονταν ο Σαραντής και ο Σκουφάς.

Ο Αλέξης δεν σταμάτησε, όμως καθώς περνούσε άκουσε τον Σαραντή.

— Τον εμπιστεύεστε;

Ακολούθησε μια μικρή σιωπή.

Η φωνή του Σκουφά ακούστηκε πιο χαμηλά.

— Δεν είπα αυτό.

Ο Αλέξης συνέχισε προς την έξοδο.

Αυτή τη φορά δεν γύρισε πίσω για να ακούσει περισσότερα.

Στον δρόμο έβγαλε το τετράδιο, όχι για να γράψει το όνομα που του είχαν απαγορεύσει αλλά για να κοιτάξει τις προηγούμενες σελίδες. ΕΙΔΑ. ΑΚΟΥΣΑ. ΝΟΜΙΖΩ. Οι τρεις λέξεις που είχαν αρχίσει σαν παιχνίδι με την Ελένη τώρα του φαίνονταν διαφορετικές.

Στάθηκε κάτω από το φως που έπεφτε από ένα παράθυρο και έγραψε μόνο μία φράση.

ΑΚΟΥΣΑ — «Τον εμπιστεύεστε;»

Από κάτω άφησε λίγο κενό και πρόσθεσε την απάντηση.

«Δεν είπα αυτό.»

Δεν έγραψε ποιος είχε μιλήσει.

Δεν έγραψε για ποιον μιλούσαν.

Έκλεισε το τετράδιο και συνέχισε τον δρόμο του.

Μόνο τότε κατάλαβε κάτι που δεν του άρεσε καθόλου.

Μέχρι εκείνη την ημέρα πίστευε ότι το δύσκολο ήταν να ανακαλύψεις ποιος κρυβόταν πίσω από ένα ψεύτικο όνομα.

Τώρα είχε γνωρίσει έναν άνθρωπο που χρησιμοποιούσε το αληθινό του.

Και αυτό δεν τον έκανε καθόλου ευκολότερο να καταλάβεις ποιος πραγματικά ήταν.

Το λάθος ήταν τόσο μικρό, ώστε ο Αλέξης το διάβασε δύο φορές πριν καταλάβει ότι δεν έπρεπε να βρίσκεται εκεί.

Είχε περάσει σχεδόν μία εβδομάδα από την άφιξη του Νικολάου Γαλάτη και ο εμπορικός οίκος είχε επιστρέψει, τουλάχιστον φαινομενικά, στους συνηθισμένους ρυθμούς του. Ο Γαλάτης εξακολουθούσε να εμφανίζεται συχνά, άλλοτε μόνος και άλλοτε μαζί με τον Σκουφά, όμως ο Αλέξης είχε αρχίσει να συνηθίζει ακόμη και την παρουσία του. Είχε μάθει επίσης ότι ο Γαλάτης μπορούσε μέσα σε λίγα λεπτά να κάνει έναν άγνωστο να γελάσει, έναν έμπορο να τον ακούσει προσεκτικά και τον Σαραντή να σφίξει τα χείλη του χωρίς να πει λέξη.

Εκείνο το πρωί, όμως, ο Γαλάτης δεν βρισκόταν εκεί.

Ο Αλέξης καθόταν στο μεγάλο γραφείο και αντέγραφε έναν κατάλογο επιστολών που θα έφευγαν με δύο διαφορετικά πλοία. Η δουλειά ήταν απλή και ακριβώς γι’ αυτό ο Σαραντής την είχε αφήσει σε εκείνον. Έπρεπε να ελέγξει ότι κάθε επιστολή αντιστοιχούσε στη σωστή καταχώριση, να σημειώσει τον άνθρωπο που θα την παραλάμβανε και ύστερα να τοποθετήσει τα χαρτιά σε δύο διαφορετικές δερμάτινες θήκες.

Η μία θα έφευγε αργότερα.

Η άλλη έπρεπε να βρίσκεται στο λιμάνι μέσα στην επόμενη ώρα.

Ο Αλέξης είχε σχεδόν τελειώσει όταν ένα μικρό διπλωμένο χαρτί γλίστρησε από ανάμεσα σε δύο επιστολές και έπεσε στο πάτωμα.

Έσκυψε, το πήρε και το άνοιξε όσο χρειαζόταν για να καταλάβει πού ανήκε.

Δεν υπήρχε διεύθυνση. Μόνο δύο γραμμές. Η πρώτη περιείχε μερικούς αριθμούς και το όνομα ενός εμπόρου που δεν γνώριζε.

Στη δεύτερη υπήρχαν έξι λέξεις.

Ο Αλέξης δεν χρειάστηκε να διαβάσει και τις έξι.

Σταμάτησε στην τρίτη.

Γαλάτης.

Για μερικές στιγμές έμεινε ακίνητος, κρατώντας το χαρτί ανάμεσα στα δάχτυλά του.

Θυμήθηκε αμέσως τη φωνή του Αντρέα.

Αν ακούσεις το όνομα του ανθρώπου που περιμένουμε, μην το γράψεις στο τετράδιό σου.

Δεν το είχε γράψει.

Κάποιος άλλος όμως το είχε κάνει.

Σήκωσε το κεφάλι.

— Κύριε Σαραντή;

Καμία απάντηση. Το γραφείο του ήταν άδειο.

Ο Αλέξης βγήκε στην αποθήκη.

— Πού είναι ο κύριος Σαραντής;

Ένας εργάτης έδειξε προς την αυλή.

— Έφυγε πριν από λίγο.

— Ο Αντρέας;

— Στο λιμάνι.

Ο Αλέξης γύρισε στο γραφείο και κοίταξε τις δύο δερμάτινες θήκες.

Κάτι δεν ταίριαζε.

Το μικρό χαρτί είχε πέσει από τη στοίβα που δεν είχε ακόμη ελέγξει, άρα λογικά δεν είχε φύγει από το κτίριο. Κι όμως, όταν μέτρησε ξανά τις επιστολές, μία έλειπε.

Έλεγξε τον κατάλογο.

Τον ξαναμέτρησε.

Η καρδιά του άρχισε να χτυπά γρηγορότερα. Δεν φοβήθηκε μόνο μήπως ο Σαραντής τον κατηγορούσε ότι δεν πρόσεξε αρκετά. Για πρώτη φορά σκέφτηκε ότι ένα λάθος πάνω στο δικό του τραπέζι μπορούσε να ταξιδέψει μακριά και να φτάσει σε ανθρώπους που δεν γνώριζε, ανθρώπους που ίσως πλήρωναν για κάτι που εκείνος είχε αφήσει να περάσει.

Η επιστολή που έλειπε ήταν καταχωρισμένη στην ομάδα που έπρεπε να φύγει εκείνο το πρωί.

Μόνο που η δερμάτινη θήκη δεν βρισκόταν πια στο τραπέζι.

Ο Αλέξης πετάχτηκε στην αποθήκη.

— Ποιος πήρε τα γράμματα για το λιμάνι;

Ο ίδιος εργάτης γύρισε ενοχλημένος.

— Τι;

— Τη δερμάτινη θήκη. Ήταν εδώ πριν από λίγο.

— Την πήρε ο Μιχάλης.

— Πότε;

Ο άντρας ανασήκωσε τους ώμους.

— Πριν από δέκα λεπτά. Ίσως περισσότερο.

Ο Αλέξης δεν περίμενε να ακούσει τίποτε άλλο.

Άρπαξε το πανωφόρι του και βγήκε στον δρόμο.

Η Ελένη τον είδε να τρέχει πριν προλάβει εκείνος να τη δει.

Βρισκόταν έξω από το κατάστημα του πατέρα της και μιλούσε με μια γυναίκα που κρατούσε ένα καλάθι. Όταν ο Αλέξης πέρασε από μπροστά της χωρίς καν να σταματήσει, φώναξε το όνομά του.

Εκείνος γύρισε μόνο για μια στιγμή.

— Πρέπει να βρω τον Αντρέα.

Η Ελένη άφησε ό,τι κρατούσε και τον ακολούθησε.

— Γιατί;

— Έφυγε ένα γράμμα που δεν έπρεπε να φύγει.

— Πού;

— Στο λιμάνι.

— Με ποιον;

— Τον Μιχάλη.

Η Ελένη σταμάτησε.

Ο Αλέξης έκανε άλλα δύο βήματα πριν αντιληφθεί ότι είχε μείνει πίσω.

— Τι έγινε;

— Ποιον Μιχάλη;

— Αυτόν που κάνει παραδόσεις για τον κύριο Σαραντή.

— Τον ψηλό με το σημάδι στο μάγουλο;

— Ναι.

— Τον είδα.

Ο Αλέξης γύρισε ολόκληρος προς το μέρος της.

— Πού;

— Πριν από λίγο. Δεν πήγαινε προς την κεντρική προκυμαία.

— Είσαι σίγουρη;

Η Ελένη τον κοίταξε με εκείνο το βλέμμα που συνήθως σήμαινε ότι είχε κάνει κακή ερώτηση.

— ΕΙΔΑ.

Ο Αλέξης δεν έχασε χρόνο.

— Πού πήγαινε;

Η Ελένη έδειξε έναν στενότερο δρόμο.

— Προς τις ανατολικές αποθήκες.

Άλλαξαν κατεύθυνση. Τώρα έτρεχαν και οι δύο.

Ο δρόμος γινόταν όλο και πιο πολυσύχναστος όσο πλησίαζαν στο λιμάνι. Αναγκάστηκαν να περάσουν ανάμεσα σε δύο κάρα, να περιμένουν ένα φορτίο ξυλείας που έκλεινε σχεδόν ολόκληρο το πέρασμα και ύστερα να χωθούν πίσω από μια σειρά εργατών που κουβαλούσαν σακιά.

— Τι έχει το γράμμα; ρώτησε η Ελένη χωρίς να σταματήσει.

— Ένα όνομα.

— Ποιο;

Ο Αλέξης δίστασε.

Μόνο για ένα δευτερόλεπτο.

— Του Γαλάτη.

Η Ελένη γύρισε προς το μέρος του.

— Αυτό που δεν έπρεπε να γράψεις;

— Ναι.

— Και κάποιος το έγραψε.

— Ναι.

— Τότε έχουμε μεγαλύτερο πρόβλημα από το τετράδιό σου.

Υπό άλλες συνθήκες ο Αλέξης θα είχε απαντήσει.

Τώρα δεν είχε ανάσα.

Βρήκαν τον Αντρέα κοντά στις αποθήκες σιτηρών.

Μιλούσε με έναν καπετάνιο και κρατούσε έναν κατάλογο φορτίου. Μόλις είδε τον Αλέξη να πλησιάζει τρέχοντας, κατάλαβε ότι κάτι είχε συμβεί.

— Τι έγινε;

Ο Αλέξης τού έδωσε το μικρό χαρτί.

Ο Αντρέας το διάβασε.

Το πρόσωπό του άλλαξε.

— Από πού το πήρες;

— Ήταν ανάμεσα στις επιστολές.

— Ποιος άλλος το είδε;

— Κανείς. Νομίζω.

— Πού είναι η υπόλοιπη αλληλογραφία;

— Την πήρε ο Μιχάλης.

Ο Αντρέας δίπλωσε αμέσως το χαρτί.

— Για ποιο πλοίο;

Ο Αλέξης τού είπε το όνομα.

Ο Αντρέας γύρισε προς τον καπετάνιο που στεκόταν ακόμη δίπλα τους.

— Πότε φεύγει;

Ο άντρας κοίταξε προς την προκυμαία.

— Αν ο άνεμος κρατήσει, μόλις τελειώσουν τη φόρτωση.

— Πόσο;

— Μισή ώρα. Ίσως λιγότερο.

Ο Αντρέας άρχισε να περπατά γρήγορα.

— Ελάτε.

— Κι εγώ; ρώτησε η Ελένη.

Τότε εκείνος γύρισε και φάνηκε να αντιλαμβάνεται ότι βρισκόταν εκεί.

— Εσύ πώς βρέθηκες μαζί του;

— Σας γλίτωσα τουλάχιστον δέκα λεπτά.

Ο Αντρέας κοίταξε τον Αλέξη.

— Είναι αλήθεια.

— Φυσικά και είναι αλήθεια, είπε η Ελένη.

Ο Αντρέας έδειξε προς τις αποθήκες.

— Τότε έρχεσαι.

Δεν χρειάστηκε να κυνηγήσουν το πλοίο.

Χρειάστηκε να κυνηγήσουν το γράμμα.

Και αυτό αποδείχθηκε πολύ δυσκολότερο.

Ο Μιχάλης είχε φτάσει εγκαίρως και είχε παραδώσει τη δερμάτινη θήκη σε έναν έμπορο που ταξίδευε με το πλοίο. Εκείνος, όμως, δεν την είχε κρατήσει. Είχε αφαιρέσει δύο επιστολές που προορίζονταν για δικούς του συνεργάτες και είχε δώσει τις υπόλοιπες στον γραμματικό του καπετάνιου.

Ο γραμματικός δεν βρισκόταν στο πλοίο.

Βρισκόταν σε ένα γραφείο στην άλλη πλευρά της προκυμαίας.

Όταν έφτασαν εκεί, λαχανιασμένοι, βρήκαν μόνο έναν ηλικιωμένο άντρα που σφράγιζε ένα κιβώτιο.

— Έφυγε πριν από λίγο, τους είπε.

Ο Αντρέας έκλεισε τα μάτια για μια στιγμή.

— Προς τα πού;

— Στο πλοίο.

Ξαναβγήκαν. Στην προκυμαία επικρατούσε πλέον μεγαλύτερη αναστάτωση. Το τελευταίο φορτίο μεταφερόταν στο κατάστρωμα και ένας ναύτης είχε αρχίσει να μαζεύει ένα από τα σχοινιά.

Ο Αλέξης ένιωσε το στομάχι του να σφίγγεται.

— Φεύγει.

Ο Αντρέας δεν απάντησε.

Έτρεξε.

Ο Αλέξης και η Ελένη ακολούθησαν.

Έφτασαν στην άκρη της αποβάθρας τη στιγμή που ένας άντρας με δερμάτινη τσάντα περνούσε τη σανίδα προς το πλοίο.

— Σταθείτε! φώναξε ο Αντρέας.

Ο άντρας γύρισε.

Ένας ναύτης τού έκανε νόημα να συνεχίσει.

Ο Αντρέας φώναξε ξανά, αυτή τη φορά το όνομα του καπετάνιου.

Κάποιος εμφανίστηκε στο κατάστρωμα.

Ακολούθησαν μερικές στιγμές φωνών, ερωτήσεων και εκνευρισμού. Ο καπετάνιος δεν είχε καμία διάθεση να καθυστερήσει την αναχώρησή του επειδή τρεις άνθρωποι ισχυρίζονταν ότι ανάμεσα στις επιστολές του υπήρχε μία που δεν έπρεπε να ταξιδέψει.

— Ποια επιστολή; φώναξε από το κατάστρωμα.

Ο Αντρέας κοίταξε τον Αλέξη.

Αυτό ήταν το πρόβλημα.

Δεν ήξεραν. Το μικρό χαρτί είχε βρεθεί ανάμεσα στις επιστολές, αλλά ο Αλέξης δεν είχε προλάβει να δει σε ποια ανήκε.

— Πρέπει να ελέγξουμε όλες τις επιστολές από τον οίκο Σαραντή, είπε.

Ο καπετάνιος απάντησε κάτι που η Ελένη δεν χρειάστηκε να μεταφράσει.

Ο Αντρέας δεν κουνήθηκε.

— Πέντε λεπτά.

Ο καπετάνιος τον κοίταξε σαν να σκεφτόταν σοβαρά να δώσει εντολή να λύσουν τα σχοινιά.

Τότε ο Αλέξης θυμήθηκε.

— Όχι όλες.

Ο Αντρέας γύρισε.

— Τι;

— Δεν χρειάζεται να ανοίξουμε όλες.

Έκλεισε τα μάτια προσπαθώντας να ξαναδεί το τραπέζι του γραφείου όπως ήταν εκείνο το πρωί. Τις δύο στοίβες. Τον κατάλογο. Το χαρτί που είχε πέσει.

— Ήταν ανάμεσα στην τρίτη και την τέταρτη επιστολή.

— Και;

— Η τρίτη είχε κόκκινο κερί. Το θυμάμαι γιατί είχε σπάσει λίγο στην άκρη. Η επόμενη είχε σκούρο κερί και δύο γραμμές στη σφραγίδα.

Ο Αντρέας τον κοίταξε.

— Είσαι βέβαιος;

Ο Αλέξης πήγε να απαντήσει και σταμάτησε.

ΕΙΔΑ. ΑΚΟΥΣΑ. ΝΟΜΙΖΩ.

Προσπάθησε να ξεχωρίσει τη μνήμη από αυτό που ήθελε να είναι αλήθεια.

— Είδα τις δύο γραμμές.

Ο Αντρέας στράφηκε προς το πλοίο.

— Τη σκούρα σφραγίδα με τις δύο γραμμές!

Ο γραμματικός άνοιξε την τσάντα.

Χρειάστηκαν λιγότερο από δύο λεπτά.

Στον Αλέξη φάνηκαν πολύ περισσότερα.

Τελικά ο άντρας σήκωσε μία επιστολή.

Ο Αντρέας την αναγνώρισε αμέσως.

— Αυτή.

Η επιστολή επέστρεψε στην αποβάθρα.

Λίγο αργότερα τα σχοινιά λύθηκαν.

Οι τρεις τους έμειναν να παρακολουθούν το πλοίο να απομακρύνεται αργά από την προκυμαία, μέχρι που η φωνή του Αντρέα έσπασε τη σιωπή.

— Τώρα θα μου πεις ακριβώς τι έγινε.

Ο Σαραντής δεν τους μάλωσε.

Ο Αλέξης θα προτιμούσε σχεδόν να το είχε κάνει.

Καθόταν πίσω από το γραφείο του με την επιστολή ανοιχτή μπροστά του, ενώ ο Σκουφάς στεκόταν δίπλα στο παράθυρο. Ο Αντρέας είχε εξηγήσει όσα συνέβησαν και η Ελένη είχε επιστρέψει στο κατάστημα του πατέρα της.

Ο Αλέξης περίμενε.

Ο Σαραντής διάβασε ξανά την επιστολή.

— Το χαρτί που βρήκες δεν ήταν μέρος της.

Ο Αλέξης συνοφρυώθηκε.

— Τότε γιατί ήταν μαζί της;

— Αυτό θα ήθελα κι εγώ να ξέρω.

Ο Σκουφάς πλησίασε και πήρε το μικρό σημείωμα.

— Ποιος ετοίμασε τη στοίβα;

Ο Σαραντής ανέφερε δύο ονόματα που ο Αλέξης γνώριζε από το γραφείο.

— Μπορεί να έγινε κατά λάθος, είπε ο Αντρέας.

Ο Σκουφάς τον κοίταξε.

— Μπορεί.

Μία μόνο λέξη.

Κανείς όμως δεν φάνηκε να αισθάνεται καλύτερα.

Ο Αλέξης κοίταξε το μικρό χαρτί.

— Τόσο επικίνδυνο είναι ένα όνομα;

Ο Σαραντής σήκωσε το βλέμμα.

— Μόνο του; Ίσως όχι.

Έδειξε το σημείωμα.

— Ένα όνομα δίπλα σε έναν τόπο, όμως, μπορεί να δείξει πού πηγαίνει κάποιος. Δίπλα σε ένα δεύτερο όνομα μπορεί να δείξει ποιον γνωρίζει. Μέσα σε μια επιστολή μπορεί να συνδέσει δύο ανθρώπους που δεν πρέπει να φαίνεται ότι συνδέονται.

Ο Αλέξης σκέφτηκε τις γραμμές στο τετράδιό του.

Ξαφνικά κατάλαβε γιατί ο πατέρας της Ελένης είχε ανησυχήσει όταν τις είδε.

Δεν ήταν τα ονόματα.

Ήταν οι γραμμές ανάμεσά τους.

Ο Σκουφάς δίπλωσε το σημείωμα.

— Σήμερα κάναμε ένα λάθος και το προλάβαμε.

Ο Αντρέας κοίταξε προς το μέρος του.

— «Κάναμε»;

Ο Σκουφάς τον άφησε να περιμένει μια στιγμή.

Το βλέμμα του έμεινε στο χαρτί.

— Αυτό είναι που πρέπει να μάθουμε.

Ο Αλέξης ένιωσε ένα μικρό ρίγος.

— Τι εννοείτε;

Αυτή τη φορά απάντησε ο Σαραντής.

— Το δύσκολο δεν είναι να καταλάβουμε γιατί δεν έπρεπε να φύγει αυτό το χαρτί.

Πήρε το σημείωμα από τον Σκουφά και το ακούμπησε μπροστά του.

— Το δύσκολο είναι να μάθουμε αν βρέθηκε εκεί από απροσεξία.

Σταμάτησε.

— Ή αν κάποιος ήθελε να φύγει.

Ο Αλέξης κοίταξε τον Αντρέα.

Για πρώτη φορά από τότε που είχαν τρέξει προς το λιμάνι, ο Αντρέας δεν είχε τίποτε να πει.

Και τότε ο Αλέξης κατάλαβε ότι το γράμμα που είχαν προλάβει ίσως να μην ήταν το πραγματικό πρόβλημα.

Το πραγματικό πρόβλημα μπορεί να βρισκόταν ακόμη μέσα στον εμπορικό οίκο.

Τις επόμενες ημέρες ο εμπορικός οίκος συνέχισε να λειτουργεί όπως πάντα, μόνο που για τον Αλέξη τίποτε δεν έμοιαζε πια ακριβώς ίδιο.

Οι άνθρωποι που μπαινόβγαίναν ήταν οι ίδιοι, τα κιβώτια στοιβάζονταν στις ίδιες θέσεις και οι επιστολές εξακολουθούσαν να φτάνουν δεμένες με σπάγκο ή κλεισμένες με κερί. Ωστόσο, κάθε φορά που κάποιος πλησίαζε το μεγάλο τραπέζι, ο Αλέξης σήκωνε ασυναίσθητα τα μάτια του. Αν ένας εργάτης έμενε λίγο περισσότερο δίπλα στα χαρτιά, τον παρατηρούσε. Αν κάποιος ρωτούσε πότε θα έφευγε ένα πλοίο, αναρωτιόταν γιατί ήθελε να το ξέρει.

Το χειρότερο ήταν ότι άρχισε να προσέχει ακόμη και ανθρώπους που μέχρι πριν από λίγες ημέρες θεωρούσε σχεδόν αόρατους.

Τον Μιχάλη περισσότερο από όλους.

Ήταν εκείνος που είχε πάρει τη δερμάτινη θήκη το πρωί που παραλίγο να φύγει το σημείωμα με το όνομα του Γαλάτη. Ο Αλέξης γνώριζε ότι αυτό δεν αποδείκνυε τίποτε, αλλά η σκέψη επέστρεφε κάθε φορά που τον έβλεπε να περνά.

Το απόγευμα της τρίτης ημέρας το είπε στην Ελένη.

— Νομίζω ότι πρέπει να προσέχουμε τον Μιχάλη.

Εκείνη δεν σήκωσε αμέσως το βλέμμα από το μήλο που καθάριζε.

— Γιατί;

— Πήρε τα γράμματα.

— Αυτή είναι η δουλειά του.

— Πήγε από διαφορετικό δρόμο.

— Κι αυτό το ξέρουμε.

— Άρα;

Η Ελένη άφησε το μαχαίρι.

— Άρα τίποτε.

Ο Αλέξης την κοίταξε εκνευρισμένος.

— Πάλι αυτό θα κάνεις;

— Ποιο;

— Θα μου λες ότι δεν ξέρουμε αρκετά.

— Αν δεν ξέρουμε αρκετά, ναι.

Ο Αλέξης έβγαλε το τετράδιο.

— ΕΙΔΑ. Ο Μιχάλης πήρε τα γράμματα. ΕΙΔΑ. Δεν πήγε από τον συνηθισμένο δρόμο. Και μετά βρήκαμε το σημείωμα.

Η Ελένη έδειξε τη σελίδα.

— Το τελευταίο δεν ανήκει στο «ΕΙΔΑ».

— Δεν είπα ότι το έβαλε εκεί ο Μιχάλης.

— Όχι. Απλώς το σκέφτεσαι τόσο δυνατά που σχεδόν ακούγεται.

Ο Αλέξης έκλεισε το τετράδιο.

— Κάποιος το έβαλε.

— Ναι.

— Και πρέπει να μάθουμε ποιος.

Η Ελένη τον κοίταξε για λίγο πριν απαντήσει.

— Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει πρώτα να διαλέξουμε ποιος θέλουμε να είναι.

Η φράση τον ενόχλησε επειδή ήξερε ότι είχε δίκιο.

Την επόμενη ημέρα ο Μιχάλης δεν εμφανίστηκε στη δουλειά.

Μέχρι το μεσημέρι ο Αλέξης είχε καταφέρει να πείσει τον εαυτό του ότι αυτό δεν σήμαινε τίποτε. Όταν όμως πέρασε άλλη μία ώρα χωρίς να εμφανιστεί, άρχισε να κοιτάζει την πόρτα κάθε φορά που άνοιγε.

Ο Σαραντής το πρόσεξε.

— Περιμένεις κάποιον;

— Όχι.

— Τότε γιατί κοιτάζεις την πόρτα περισσότερο από το κατάστιχο;

Ο Αλέξης δίστασε.

— Ο Μιχάλης δεν ήρθε.

Ο Σαραντής συνέχισε να γράφει.

— Το γνωρίζω.

— Ξέρετε πού είναι;

— Ναι.

Ο Αλέξης περίμενε, αλλά δεν ακολούθησε τίποτε άλλο.

— Και;

Ο Σαραντής άφησε την πένα.

— Και τι;

— Πού είναι;

— Στο σπίτι του. Η κόρη του είναι άρρωστη από χθες.

Ο Αλέξης ένιωσε το πρόσωπό του να ζεσταίνεται.

Ο Σαραντής τον παρατήρησε για λίγες στιγμές και ύστερα κατάλαβε.

— Νόμιζες ότι έφυγε.

— Όχι ακριβώς.

— Τι ακριβώς νόμιζες;

Ο Αλέξης δεν απάντησε.

Ο Σαραντής έγειρε πίσω στην καρέκλα.

— Η μυστικότητα έχει ένα παράξενο αποτέλεσμα στους ανθρώπους. Στην αρχή φοβούνται επειδή δεν γνωρίζουν τίποτε. Ύστερα μαθαίνουν λίγα και αρχίζουν να φοβούνται επειδή νομίζουν ότι τα υπόλοιπα κρύβουν κίνδυνο.

— Αλλά κάποιος έβαλε το σημείωμα στη στοίβα.

— Σωστά.

— Άρα πρέπει να υποψιαστούμε κάποιον.

— Πρέπει να βρούμε τι συνέβη. Δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Ο Αλέξης θυμήθηκε την Ελένη και αποφάσισε ότι δεν του άρεσε καθόλου όταν δύο άνθρωποι έλεγαν το ίδιο πράγμα την ίδια εβδομάδα.

Πριν προλάβει να απαντήσει, ακούστηκε χτύπημα στην πόρτα.

Ένας νεαρός άντρας, γύρω στα είκοσι πέντε, μπήκε κρατώντας ένα μεγάλο κατάστιχο κάτω από το χέρι. Φορούσε απλά ρούχα και είχε την κουρασμένη όψη ανθρώπου που είχε περάσει πολλές ώρες σκυμμένος πάνω από λογαριασμούς.

— Από τον οίκο Σέκερη, είπε.

Ο Σαραντής σηκώθηκε.

— Παναγιώτη. Περάστε.

Ο νεαρός ακούμπησε το κατάστιχο στο τραπέζι.

— Ο κύριος Σέκερης σάς στέλνει τους λογαριασμούς που ζητήσατε.

Ο Αλέξης τον κοίταξε μόνο για λίγο και επέστρεψε στη δουλειά του. Δεν υπήρχε τίποτε μυστηριώδες πάνω του. Αντίθετα, έμοιαζε ακριβώς με δεκάδες γραμματικούς που συναντούσε καθημερινά στα εμπορικά γραφεία της Οδησσού.

Ο Σαραντής, όμως, δεν τον άφησε να φύγει.

— Ο κύριος Σκουφάς θα περάσει αργότερα. Αν μπορείτε, θα ήθελε να σας δει.

Ο Παναγιώτης σταμάτησε.

Για μια στιγμή η έκφρασή του άλλαξε, τόσο λίγο ώστε ο Αλέξης δεν θα το είχε προσέξει πριν από έναν χρόνο.

— Θα περιμένω.

Πήρε το κατάστιχο που του έδωσε ο Σαραντής και κάθισε στο διπλανό τραπέζι.

Ο Αλέξης προσπάθησε να επιστρέψει στους αριθμούς του. Δεν τα κατάφερε. Ο Σκουφάς εμφανίστηκε περίπου μία ώρα αργότερα.

Χαιρέτησε τον Σαραντή και, όταν είδε τον νεαρό γραμματικό, τού έκανε ένα απλό νεύμα.

— Κύριε Αναγνωστόπουλε.

Τώρα ο Αλέξης είχε και επώνυμο.

Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος.

Το χέρι του δεν κινήθηκε προς το τετράδιο.

Είχε μάθει τουλάχιστον αυτό.

Ο Σκουφάς και ο Αναγνωστόπουλος ανέβηκαν στον επάνω όροφο. Λίγο αργότερα τους ακολούθησε ο Σαραντής και η πόρτα έκλεισε.

Ο Αλέξης κοίταξε προς τη σκάλα.

— Μην το κάνεις.

Η φωνή του Αντρέα ακούστηκε πίσω του.

— Δεν κάνω τίποτε.

— Ακόμη.

Ο Αλέξης γύρισε.

— Ποιος είναι;

— Το άκουσες. Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος.

— Αυτό είναι το όνομά του. Ρώτησα ποιος είναι.

Ο Αντρέας χαμογέλασε.

— Γραμματικός.

Ο Αλέξης κοίταξε πάλι προς τη σκάλα.

— Ένας γραμματικός που ο κύριος Σκουφάς θέλει να συναντήσει μόνος του;

— Γιατί; Οι γραμματικοί δεν μπορούν να είναι ενδιαφέροντες;

— Δεν είπα αυτό.

— Σχεδόν το είπες.

Ο Αντρέας πήρε ένα από τα κατάστιχα.

— Οι περισσότεροι άνθρωποι που αλλάζουν τον κόσμο δεν περπατούν όλη μέρα με μια πινακίδα που γράφει ότι πρόκειται να τον αλλάξουν.

Ο Αλέξης γέλασε.

— Αυτό δεν σημαίνει τίποτε.

— Ίσως. Αλλά ακούγεται ωραία.

Μετά το περιστατικό με την επιστολή, ο Αλέξης χαμογέλασε ξανά πραγματικά.

Ο Αναγνωστόπουλος έφυγε αργά το απόγευμα.

Κανείς δεν είπε στον Αλέξη τι είχε συμβεί στον επάνω όροφο και εκείνος, παρά την περιέργειά του, δεν ρώτησε. Παρατήρησε μόνο ότι ο νεαρός γραμματικός έφυγε πολύ πιο σιωπηλός απ’ όσο είχε έρθει και ότι ο Σκουφάς τον συνόδευσε μέχρι την πόρτα.

Λίγο αργότερα ο Σαραντής κάλεσε τον Αλέξη και τον Αντρέα στο γραφείο.

Πάνω στο τραπέζι βρισκόταν το μικρό σημείωμα με το όνομα του Γαλάτη.

— Βρήκαμε από πού προήλθε, είπε.

Ο Αλέξης ένιωσε το σώμα του να σφίγγεται.

— Ποιος το έβαλε;

Ο Σαραντής κοίταξε τον Αντρέα.

Ο Αλέξης ακολούθησε το βλέμμα του.

Ο Αντρέας έβγαλε αργά από την τσέπη του ένα δεύτερο χαρτί.

— Εγώ.

Ο Αλέξης χρειάστηκε λίγες στιγμές για να καταλάβει.

— Εσύ;

— Το έγραψα την προηγούμενη ημέρα. Ο κύριος Σαραντής μού είχε ζητήσει να ελέγξω δύο ονόματα και έναν τόπο πριν ετοιμαστεί η αλληλογραφία. Νόμιζα ότι το είχα καταστρέψει μαζί με τις υπόλοιπες πρόχειρες σημειώσεις.

— Και πώς βρέθηκε στη στοίβα;

— Κόλλησε κάτω από ένα άλλο χαρτί. Το βρήκαμε από το σημάδι του κεριού στην πίσω πλευρά.

Ο Αλέξης τον κοιτούσε χωρίς να μιλά.

Τόσες ημέρες είχε παρατηρήσει τον Μιχάλη, είχε αναρωτηθεί γιατί άλλαξε δρόμο και είχε μετατρέψει κάθε μικρή κίνησή του σε πιθανή απόδειξη.

Και το σημείωμα το είχε γράψει ο Αντρέας.

— Άρα ήταν λάθος.

— Ναι, είπε ο Σαραντής. Και ένα λάθος μπορεί να είναι εξίσου επικίνδυνο με κάτι που γίνεται επίτηδες.

Ο Αντρέας δεν προσπάθησε να δικαιολογηθεί.

— Έπρεπε να είμαι πιο προσεκτικός.

Ο Αλέξης ένιωσε την πρώτη ανακούφιση, αλλά μαζί της ήρθε κάτι πολύ πιο δυσάρεστο. Είχε πάρει έναν άνθρωπο που έτρεχε από τη δουλειά στο σπίτι επειδή η κόρη του ήταν άρρωστη και, χωρίς να το καταλάβει, τον είχε μετατρέψει μέσα στο μυαλό του σε ύποπτο. Δεν είχε πει σε κανέναν ότι ο Μιχάλης ήταν ένοχος, όμως αυτό δεν τον έκανε να νιώθει πολύ καλύτερα.

Η ντροπή τον έκανε να κατεβάσει το βλέμμα.

— Νόμιζα ότι ήταν ο Μιχάλης.

Ο Αντρέας σήκωσε τα φρύδια.

— Ο Μιχάλης;

Ο Αλέξης τού εξήγησε για τον διαφορετικό δρόμο.

Ο Σαραντής άκουσε μέχρι το τέλος.

— Ξέρεις γιατί πήγε από εκεί;

Ο Αλέξης κούνησε το κεφάλι.

— Για να παραδώσει ένα δέμα στην αποθήκη του Βορονίν πριν πάει στο πλοίο. Υπάρχει στο βιβλίο παραδόσεων.

Ο Αλέξης κατέβασε τα μάτια.

— Θα μπορούσα να το είχα ελέγξει.

— Θα μπορούσες.

Η απάντηση δεν ήταν σκληρή. Αυτό την έκανε χειρότερη.

Ο Σαραντής έκλεισε το κατάστιχο.

— Να θυμάσαι κάτι, Αλέξη. Η δυσπιστία δεν είναι το ίδιο με την προσοχή. Η προσοχή περιμένει στοιχεία. Η δυσπιστία αποφασίζει πρώτα και ψάχνει ύστερα να βρει στοιχεία που να συμφωνούν μαζί της.

Ο Αλέξης σκέφτηκε το τετράδιο.

ΕΙΔΑ.

ΑΚΟΥΣΑ.

ΝΟΜΙΖΩ.

Μόνο τώρα καταλάβαινε γιατί χρειαζόταν πραγματικά την τρίτη λέξη.

Το βράδυ βρήκε την Ελένη και της είπε όσα είχαν συμβεί.

Εκείνη άκουσε μέχρι το τέλος χωρίς να τον διακόψει.

— Μπορείς να το πεις, είπε ο Αλέξης.

— Ποιο;

— «Σου το είπα».

Η Ελένη σκέφτηκε για λίγο.

— Θα ήταν πολύ ευχάριστο.

— Το ξέρω.

— Αλλά όχι.

Περπάτησαν για λίγο σιωπηλοί.

— Ποιος ήταν ο άλλος άνθρωπος; ρώτησε τελικά.

— Ποιος άλλος;

— Αυτός που περίμενε τον κύριο Σκουφά.

Ο Αλέξης χαμογέλασε.

Φυσικά και το είχε προσέξει.

— Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος. Γραμματικός στον οίκο Σέκερη.

— Και τι ήθελε;

— Δεν ξέρω.

Η Ελένη περίμενε.

Ο Αλέξης δεν πρόσθεσε τίποτε.

— Αυτό ήταν;

— Αυτό ξέρω.

Εκείνη χαμογέλασε.

— Τώρα πραγματικά βελτιώνεσαι.

Ο Αλέξης έβγαλε το τετράδιο και το άνοιξε στην πρώτη καθαρή σελίδα. Για λίγο σκέφτηκε να γράψει το όνομα του Αναγνωστόπουλου, όμως θυμήθηκε τον πατέρα της Ελένης, τον Σαραντή και το μικρό χαρτί που παραλίγο να ταξιδέψει μακριά.

Έγραψε μόνο μία φράση.

«Δεν χρειάζεται να γράφω όλα όσα ξέρω.»

Η Ελένη διάβασε πάνω από τον ώμο του.

— Αυτό πού ανήκει; Στο «ΕΙΔΑ», στο «ΑΚΟΥΣΑ» ή στο «ΝΟΜΙΖΩ»;

Ο Αλέξης έκλεισε το τετράδιο.

— Σε καινούργια κατηγορία.

— Ποια;

Την κοίταξε και χαμογέλασε.

— «ΕΜΑΘΑ».

Συνέχισαν να περπατούν, ενώ πίσω τους τα φώτα του λιμανιού άρχιζαν ένα ένα να ανάβουν.

Ο Αλέξης δεν μπορούσε να γνωρίζει τι είχε ειπωθεί εκείνο το απόγευμα πίσω από την κλειστή πόρτα, ούτε γιατί ένας συνηθισμένος γραμματικός είχε φύγει από τον εμπορικό οίκο διαφορετικός απ’ όσο είχε μπει.

Ήξερε όμως κάτι που πριν από λίγες ημέρες δεν θα είχε καταλάβει.

Για πρώτη φορά, το κενό ανάμεσα σε όσα γνώριζε και σε όσα αγνοούσε δεν του φάνηκε σαν ήττα.

Μπορούσε απλώς να το αφήσει εκεί.

Ο Σαραντής περίμενε τρεις ημέρες πριν μιλήσει.

Για τον Αλέξη, οι τρεις αυτές ημέρες ήταν δυσκολότερες από όλες τις προηγούμενες εβδομάδες, επειδή τώρα ήξερε ότι υπήρχε κάτι συγκεκριμένο που δεν του έλεγαν και, για πρώτη φορά, προσπαθούσε πραγματικά να δεχτεί ότι ίσως είχαν λόγο.

Ο Αναγνωστόπουλος εμφανίστηκε ξανά στον εμπορικό οίκο δύο φορές. Την πρώτη παρέδωσε λογαριασμούς και έφυγε ύστερα από λίγα λεπτά. Τη δεύτερη ανέβηκε στον επάνω όροφο μαζί με τον Σκουφά και έμεινε εκεί σχεδόν μία ώρα.

Ο Αλέξης δεν ακολούθησε κανέναν.

Δεν προσπάθησε να ακούσει πίσω από την πόρτα.

Δεν έγραψε το όνομα του Αναγνωστόπουλου στο τετράδιό του.

Το τελευταίο ήταν δυσκολότερο απ’ όλα.

Το απόγευμα της τρίτης ημέρας ο Σαραντής τον βρήκε να ελέγχει ένα κατάστιχο.

— Πήγαινε στο κατάστημα του κυρίου Αργυρού.

Ο Αλέξης σήκωσε το βλέμμα.

— Τώρα;

— Τώρα.

— Γιατί;

Ο Σαραντής τον κοίταξε και ο Αλέξης κατάλαβε αμέσως.

— Θα περιμένω.

Στο πρόσωπο του εμπόρου εμφανίστηκε κάτι που έμοιαζε σχεδόν με χαμόγελο.

— Όχι. Αυτή τη φορά χρειάζεται. Πες στον κύριο Αργυρό ότι θα ήθελα να έρθει μαζί με την Ελένη μετά το κλείσιμο.

Ο Αλέξης άφησε την πένα.

— Μαζί με την Ελένη;

— Αυτό είπα.

— Γιατί;

Το σχεδόν χαμόγελο εξαφανίστηκε.

— Μην καταστρέφεις την πρόοδό σου.

Λίγο μετά τη δύση του ήλιου βρίσκονταν όλοι στον επάνω όροφο.

Ο Αλέξης είχε περάσει μπροστά από την κλειστή πόρτα δεκάδες φορές και είχε φανταστεί το δωμάτιο τόσο συχνά ώστε η πραγματικότητα τον απογοήτευσε σχεδόν. Δεν υπήρχε τίποτε μυστηριώδες, μόνο ένα μεγάλο ξύλινο τραπέζι, έξι καρέκλες, δύο λυχνάρια, ένα ντουλάπι, μια μικρή σόμπα και ένας χάρτης στον τοίχο. Καμία κρυφή πόρτα, κανένα παράξενο σύμβολο.

Η Ελένη πλησίασε τον Αλέξη.

— Περίμενες κάτι διαφορετικό;

— Όχι.

— Ψεύδεσαι πολύ άσχημα.

Πριν προλάβει να απαντήσει, μπήκε ο πατέρας της. Πίσω του εμφανίστηκαν ο Αντρέας και ο Σαραντής.

Ο Αλέξης κοίταξε γύρω.

— Ο κύριος Σκουφάς δεν θα έρθει;

Ο Σαραντής έκλεισε την πόρτα.

— Όχι.

— Ο Αναγνωστόπουλος;

— Όχι.

— Ο Γαλάτης;

Ο Αντρέας χαμογέλασε.

— Θέλεις μήπως να καλέσουμε και όλη την Οδησσό;

Ο Σαραντής τού έριξε ένα βλέμμα και ο Αντρέας σώπασε.

Ο κύριος Αργυρός κάθισε δίπλα στην κόρη του. Δεν έδειχνε έκπληκτος που βρισκόταν εκεί και αυτό ήταν αρκετό για να κάνει τον Αλέξη να καταλάβει ότι γνώριζε πολύ περισσότερα απ’ όσα είχε αφήσει να φανεί.

Ο Σαραντής παρέμεινε όρθιος.

— Πριν από έναν χρόνο, Αλέξη, ανέβηκες μέχρι αυτή την πόρτα χωρίς να σε έχει καλέσει κανείς.

Ο Αλέξης κοίταξε τον Αντρέα.

— Το ξέρατε;

— Φυσικά και το ξέραμε, είπε ο Σαραντής.

— Από τότε;

— Από τότε.

Η Ελένη χαμογέλασε.

— Αυτό είναι κάπως απογοητευτικό.

— Εσύ τον τράβηξες μακριά πριν ανοίξει η πόρτα, είπε ο πατέρας της.

Το χαμόγελό της χάθηκε.

— Το ξέρατε κι αυτό;

— Ελένη, εσείς οι δύο είστε πολύ καλύτεροι στο να ανακαλύπτετε μυστικά απ’ ό,τι στο να κρατάτε τα δικά σας.

Ο Αντρέας γέλασε. Ο Σαραντής δεν γέλασε.

— Εκείνο το βράδυ θα μπορούσα να είχα στείλει τον Αλέξη μακριά. Δεν το έκανα. Τον κράτησα κοντά μου και περίμενα να δω κάτι πολύ πιο σημαντικό από το αν είναι περίεργος.

Ο Αλέξης ένιωσε ένα σφίξιμο στο στομάχι.

— Τι;

— Αν μπορεί να μάθει να είναι προσεκτικός.

Ο Σαραντής κοίταξε και την Ελένη.

— Και αν μπορείτε και οι δύο να καταλάβετε ότι άλλο πράγμα είναι να γνωρίζεις ένα μυστικό και άλλο να γνωρίζεις γιατί πρέπει να παραμείνει μυστικό.

Για λίγο ακούγονταν μόνο τα ξύλα που έκαιγαν στη σόμπα.

Ύστερα ο Σαραντής πλησίασε τον χάρτη.

— Τι βλέπετε;

Ο Αλέξης κοίταξε.

— Τη Μαύρη Θάλασσα.

— Μόνο;

Πλησίασε περισσότερο. Πάνω στον χάρτη μπορούσε να διακρίνει την Οδησσό, την Κωνσταντινούπολη, τις ακτές προς τον Δούναβη και, νοτιότερα, τα νησιά και τις περιοχές που γνώριζε από τις εμπορικές διαδρομές.

— Δρόμους, είπε.

Ο Σαραντής έγνεψε.

— Αυτό ακριβώς είδαν και άλλοι πριν από εσένα.

Η Ελένη πλησίασε.

— Έμποροι;

— Κυρίως άνθρωποι που είχαν μάθει να ταξιδεύουν. Έμποροι, ναυτικοί, γραμματικοί, άνθρωποι που περνούσαν από πόλη σε πόλη και γνώριζαν άλλους ανθρώπους σαν αυτούς.

Ο Αλέξης θυμήθηκε τις γραμμές στο τετράδιό του.

— Και τα γράμματα.

— Και τα γράμματα.

Ο Σαραντής άφησε το δάχτυλό του πάνω στην Οδησσό.

— Πριν από δύο χρόνια, εδώ, τρεις Έλληνες αποφάσισαν ότι αυτοί οι δρόμοι μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και για κάτι περισσότερο από εμπόριο.

Ο Αλέξης ένιωσε την προσοχή του να συγκεντρώνεται σε κάθε λέξη.

— Ποιοι;

Ο Σαραντής τον κοίταξε.

— Έναν τον γνωρίζεις ήδη.

Δεν χρειάστηκε να σκεφτεί πολύ.

— Ο κύριος Σκουφάς.

— Ναι. Μαζί με τον Αθανάσιο Τσακάλωφ και τον Εμμανουήλ Ξάνθο.

Τρία πραγματικά ονόματα. Ο Αλέξης τα επανέλαβε από μέσα του χωρίς να κάνει την παραμικρή κίνηση προς το τετράδιο.

— Και τι αποφάσισαν;

Αυτή τη φορά ο Σαραντής δεν απάντησε αμέσως.

Πήγε στο παράθυρο και κοίταξε για λίγο τον σκοτεινό δρόμο.

— Ότι δεν αρκεί να περιμένεις να αλλάξει η ζωή σου επειδή κάποιος άλλος θα αποφασίσει να την αλλάξει για σένα.

Ο Αλέξης συνοφρυώθηκε.

— Δεν καταλαβαίνω.

Ο κύριος Αργυρός μίλησε πρώτη φορά.

— Ξέρεις ποιος κυβερνά τη Χίο όπου γεννήθηκες.

Η ερώτηση ήταν τόσο απλή ώστε ο Αλέξης δεν κατάλαβε αμέσως γιατί του την έκανε.

— Ο σουλτάνος.

— Και την Πελοπόννησο;

— Οι Οθωμανοί.

— Τα περισσότερα νησιά;

Ο Αλέξης δεν απάντησε αυτή τη φορά. Η Χίος ήρθε στο μυαλό του τόσο καθαρά ώστε για μια στιγμή σχεδόν μύρισε τη θάλασσα του νησιού. Μα μαζί της ήρθε και το πρόσωπο του Γιουσούφ. Η λέξη «Οθωμανοί» είχε μόλις ακουστεί σαν να περιέγραφε έναν ολόκληρο κόσμο, όμως στη μνήμη του Αλέξη υπήρχε ένα αγόρι που είχε γελάσει μαζί του, είχε τρέξει στους ίδιους δρόμους και τον είχε αποχαιρετήσει όταν έφυγε. Δεν ήξερε ακόμη πώς χωρούσαν αυτά τα δύο πράγματα στην ίδια σκέψη.

Η απάντηση ήταν προφανής.

Ο Σαραντής γύρισε από το παράθυρο.

— Υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν ότι αυτό μπορεί να αλλάξει.

Η φράση έμεινε για λίγο μέσα στο δωμάτιο.

Ο Αλέξης κοίταξε τον Αντρέα.

Το πρόσωπό του είχε αλλάξει. Δεν υπήρχε ίχνος από το συνηθισμένο του χαμόγελο, υπήρχε όμως κάτι άλλο στο βλέμμα του, μια ένταση που έμοιαζε περισσότερο με ανυπομονησία παρά με φόβο. Ο Αλέξης δεν ήξερε ακόμη τι ακριβώς περίμενε ο Αντρέας να συμβεί, μόνο ότι η ιδέα της αλλαγής δεν τον τρόμαζε όσο θα έπρεπε.

— Πώς; ρώτησε η Ελένη.

Ο πατέρας της την κοίταξε.

— Αυτή είναι η ερώτηση που κανείς δεν μπορεί ακόμη να απαντήσει ολόκληρη.

— Με πόλεμο;

Ο Σαραντής πήρε αργά τη θέση του στο τραπέζι.

— Ίσως κάποτε χρειαστεί και αυτό. Αλλά πριν ένας λαός μπορέσει να σηκωθεί, πρέπει να υπάρχουν άνθρωποι που γνωρίζουν ο ένας τον άλλον, άνθρωποι που μπορούν να επικοινωνούν χωρίς να προδίδουν τους υπόλοιπους, άνθρωποι σε διαφορετικές πόλεις που είναι έτοιμοι να βοηθήσουν όταν έρθει η στιγμή.

Ο Αλέξης κοίταξε ξανά τον χάρτη.

Οι γραμμές που είχε σχεδιάσει στο τετράδιό του ξαφνικά έγιναν πολύ μικρές.

— Πόσοι είναι;

Ο Αντρέας γέλασε σιγανά.

— Ήξερα ότι αυτή θα ήταν η επόμενη ερώτηση.

Ο Σαραντής, όμως, απάντησε.

— Όχι πολλοί.

Ο Αλέξης περίμενε.

— Εκατό;

— Όχι.

— Πενήντα;

— Αλέξη.

— Προσπαθώ να καταλάβω.

— Τότε κατάλαβε αυτό. Δεν υπάρχει ακόμη ο στρατός που φαντάζεσαι. Δεν υπάρχουν χιλιάδες άνθρωποι που περιμένουν ένα σύνθημα. Υπάρχουν λίγοι άνθρωποι σε λίγους τόπους και ακόμη προσπαθούν να βρουν ποιοι μπορούν να εμπιστευτούν ποιους.

Η Ελένη κοίταξε τον πατέρα της.

— Κι εσύ είσαι ένας από αυτούς;

Ο κύριος Αργυρός έμεινε σιωπηλός για λίγο.

— Βοηθώ ανθρώπους που εμπιστεύομαι.

— Δεν σε ρώτησα αυτό.

Ο Αλέξης γύρισε προς το μέρος της.

Άκουγε τώρα την Ελένη να χρησιμοποιεί ακριβώς τον τρόπο με τον οποίο ο ίδιος πίεζε συνήθως τους μεγάλους.

Ο πατέρας της χαμογέλασε αμυδρά.

— Τελικά περνάτε υπερβολικά πολύ χρόνο μαζί.

Η Ελένη δεν χαμογέλασε.

— Είσαι;

— Γνωρίζω αρκετά για να ξέρω ότι δεν πρέπει να γνωρίζω τα πάντα.

Η απάντηση δεν την ικανοποίησε, αλλά αυτή τη φορά δεν επέμεινε. Ο Αλέξης την είδε να κοιτάζει τον πατέρα της σαν να προσπαθούσε να συμφιλιώσει δύο διαφορετικούς ανθρώπους, εκείνον που γνώριζε σε όλη της τη ζωή και εκείνον που μόλις ανακάλυπτε ότι υπήρχε πίσω από κλειστές πόρτες. Για πρώτη φορά εκείνο το βράδυ η Ελένη δεν έμοιαζε περίεργη. Έμοιαζε ανήσυχη.

Ο Αλέξης στράφηκε στον Σαραντή.

— Και πώς λέγεται;

Για πρώτη φορά εκείνο το βράδυ υπήρξε πραγματικός δισταγμός.

— Κάποιοι την αποκαλούν Εταιρεία των Φιλικών, είπε τελικά ο Σαραντής.

— Φιλικών;

Η λέξη ήταν πολύ πιο απλή απ’ όσο περίμενε ο Αλέξης.

— Επειδή είναι φίλοι;

— Όχι ακριβώς, είπε ο Αντρέας.

Ο Σαραντής ακούμπησε τα χέρια του στο τραπέζι.

— Η εμπιστοσύνη πρέπει να ξεκινήσει κάπου. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλοι συμφωνούν ή ότι γνωρίζονται μεταξύ τους. Το αντίθετο. Το να μη γνωρίζουν όλοι τους πάντες είναι μέρος της προστασίας τους.

Ο Αλέξης θυμήθηκε τα διαφορετικά ονόματα.

— Γι’ αυτό τα ψεύτικα ονόματα.

— Μερικές φορές.

— Και τα αρχικά.

— Μερικές φορές.

— Και τα σημάδια;

Ο Σαραντής τον κοίταξε.

— Βλέπω ότι έχεις κάνει αρκετή δουλειά μόνος σου.

— Ο αριθμός 17;

Ο Αντρέας γύρισε απότομα προς το μέρος του.

Ο Σαραντής όμως παρέμεινε ανέκφραστος.

— Ο αριθμός 17 δεν έχει καμία σχέση με όσα σου λέω απόψε.

Ο Αλέξης ανοιγόκλεισε τα μάτια.

— Τότε τι είναι;

— Ο αριθμός μιας αποθήκης.

Η Ελένη έβαλε το χέρι μπροστά στο στόμα της.

Ο Αλέξης την κοίταξε.

— Μη γελάσεις.

Αυτό έκανε τα πράγματα χειρότερα.

— Μιας αποθήκης; επανέλαβε.

— Στη βόρεια πλευρά του λιμανιού, είπε ο Σαραντής. Έχουμε αποθηκεύσει εκεί δύο φορτία μαλλί.

Η Ελένη έχασε τη μάχη και άρχισε να γελά.

Ακόμη και ο κύριος Αργυρός χαμογέλασε.

Ο Αλέξης ένιωσε το πρόσωπό του να καίει.

— Το ήξερα ότι μπορούσε να μη σημαίνει τίποτε.

— Όχι, είπε η Ελένη ανάμεσα στα γέλια της. Εγώ το ήξερα.

Ο Σαραντής περίμενε να ηρεμήσουν.

— Αυτό είναι ίσως το χρησιμότερο πράγμα που έμαθες απόψε.

Ο Αλέξης τον κοίταξε δύσπιστα.

— Ότι το δεκαεπτά είναι αποθήκη;

— Ότι όταν ζεις κοντά σε μυστικά, δεν σημαίνει πως όλα γύρω σου είναι μυστικά.

Το γέλιο της Ελένης σταμάτησε.

Ο Αλέξης σκέφτηκε τον Μιχάλη. Κατάλαβε.

Λίγο αργότερα ο κύριος Αργυρός σηκώθηκε για να φύγει μαζί με την Ελένη. Εκείνη έφτασε μέχρι την πόρτα και σταμάτησε.

— Γιατί μας τα είπατε;

Ο Σαραντής την κοίταξε.

— Δεν σας τα είπα όλα.

— Ξέρω. Γιατί μας είπατε αυτά;

Ο Σαραντής πήγε προς το τραπέζι και πήρε μία από τις επιστολές.

— Επειδή μέχρι τώρα ανακαλύπτατε κομμάτια μόνοι σας. Αυτό έχει αρχίσει να γίνεται πιο επικίνδυνο από το να γνωρίζετε αρκετά ώστε να μην κάνετε λάθος.

Ο Αλέξης δεν ήξερε αν έπρεπε να νιώσει περήφανος ή προσβεβλημένος.

— Και τώρα τι γίνεται;

Ο Σαραντής τον κοίταξε.

— Τώρα τίποτε.

— Τίποτε;

— Αύριο θα έρθεις στην ώρα σου. Θα ελέγξεις τα κατάστιχα, θα πας στην αποθήκη και θα κάνεις ό,τι κάνεις κάθε ημέρα.

— Και η Εταιρεία;

— Θα εξακολουθήσει να υπάρχει ακόμη κι αν εσύ έχεις δουλειά.

Ο Αντρέας γέλασε.

Ο Αλέξης σηκώθηκε, αλλά πριν φτάσει στην πόρτα ο Σαραντής τον σταμάτησε.

— Υπάρχει όμως μία διαφορά.

Ο Αλέξης γύρισε.

Ο Σαραντής κρατούσε έναν μικρό κλειστό φάκελο.

— Μέχρι τώρα, όταν σου έδινα μια επιστολή, ήξερες μόνο ότι έπρεπε να τη μεταφέρεις.

Άφησε τον φάκελο πάνω στο τραπέζι.

— Από εδώ και πέρα θα ξέρεις ότι μερικές επιστολές αποτελούν μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης διαδρομής.

Ο Αλέξης κοίταξε τον φάκελο.

— Αυτή είναι μία από αυτές;

— Όχι.

Ο Αντρέας γέλασε τόσο δυνατά ώστε ακόμη και ο Σαραντής χαμογέλασε.

— Είναι λογαριασμός για τρία βαρέλια λάδι, συνέχισε. Θα τον πας αύριο στον κύριο Πετρόπουλο.

Ο Αλέξης κούνησε το κεφάλι.

— Αρχίζω να πιστεύω ότι το κάνετε επίτηδες.

— Τι πράγμα;

— Να κάνετε τα συνηθισμένα να φαίνονται μυστικά και τα μυστικά συνηθισμένα.

Το χαμόγελο του Σαραντή χάθηκε σιγά σιγά.

— Τότε, ίσως, αρχίζεις επιτέλους να καταλαβαίνεις.

Στον δρόμο της επιστροφής η Ελένη ήταν ασυνήθιστα σιωπηλή.

Ο Αλέξης περπατούσε δίπλα της, έχοντας το τετράδιο στην τσέπη του και νιώθοντας για πρώτη φορά ότι το βάρος του ήταν μεγαλύτερο όταν δεν έγραφε τίποτε μέσα.

— Τι σκέφτεσαι; τη ρώτησε.

— Τον πατέρα μου.

— Επειδή ήξερε;

— Επειδή δεν ξέρω πόσα ξέρει.

Ο Αλέξης κατάλαβε αμέσως.

Μέχρι εκείνο το βράδυ η περιέργεια ήταν παιχνίδι που έπαιζαν μαζί. Τώρα το μυστικό είχε φτάσει μέσα στις οικογένειες, στις δουλειές και στους ανθρώπους που εμπιστεύονταν.

— Ο κύριος Σαραντής είπε ότι κανείς δεν γνωρίζει τα πάντα.

— Το ξέρω.

— Ίσως αυτό είναι καλό.

Η Ελένη τον κοίταξε.

— Πριν από έναν μήνα θα είχες πει ακριβώς το αντίθετο.

— Πριν από έναν μήνα νόμιζα ότι το δεκαεπτά ήταν μυστικός αριθμός.

Εκείνη χαμογέλασε.

— Αυτό θα σου το θυμίζω για πολλά χρόνια.

Συνέχισαν λίγο ακόμη και, όταν έφτασαν στη γωνία όπου οι δρόμοι τους χώριζαν, ο Αλέξης έβγαλε το τετράδιο.

Δεν έγραψε «Φιλική Εταιρεία».

Δεν έγραψε Σκουφάς, Τσακάλωφ ή Ξάνθος.

Δεν έγραψε τίποτε για τον πατέρα της Ελένης.

Στην κορυφή μιας καινούργιας σελίδας έβαλε μόνο μία λέξη.

ΕΜΑΘΑ

Κάτω από αυτήν έγραψε αργά.

Δεν γνωρίζεις όλους τους ανθρώπους που βαδίζουν στην ίδια διαδρομή με σένα.

Διάβασε τη φράση άλλη μία φορά και έκλεισε το τετράδιο.

Δεν μπορούσε ακόμη να γνωρίζει πόσο μακριά έφτανε εκείνη η διαδρομή. Δεν γνώριζε πόλεις, πρόσωπα ή σχέδια, ούτε μπορούσε να φανταστεί ότι μερικά από τα ονόματα που άκουγε τώρα για πρώτη φορά θα γράφονταν κάποτε στα βιβλία της Ιστορίας.

Εκείνο το βράδυ γνώριζε μόνο πως η Οδησσός δεν ήταν το κέντρο του μυστηρίου, όπως πίστευε μέχρι τότε.

Ήταν απλώς ένα σημείο στον χάρτη.

Και κάπου πέρα από αυτό το σημείο, δρόμοι που δεν μπορούσε ακόμη να δει είχαν ήδη αρχίσει να ανοίγουν.

Λίγο καιρό αργότερα, ο Νικόλαος Γαλάτης έφυγε από την Οδησσό ένα κρύο πρωινό.

Δεν υπήρχε πλήθος για να τον αποχαιρετήσει ούτε κάποια ένδειξη ότι το ταξίδι του ήταν διαφορετικό από τα εκατοντάδες άλλα που ξεκινούσαν κάθε εβδομάδα από την πόλη. Δύο άμαξες περίμεναν στον δρόμο, οι αποσκευές είχαν δεθεί από νωρίς και ένας άνθρωπος του εμπορικού οίκου έλεγχε για τελευταία φορά τα χαρτιά που θα χρειάζονταν στη διαδρομή.

Ο Αλέξης στεκόταν στην είσοδο μαζί με τον Αντρέα.

Ο Γαλάτης φορούσε βαρύτερο πανωφόρι από εκείνο με το οποίο είχε φτάσει στην Οδησσό, όμως κατά τα άλλα έμοιαζε ακριβώς όπως την πρώτη ημέρα. Μιλούσε γρήγορα, γελούσε εύκολα και έδινε την εντύπωση ότι το ταξίδι προς τη Μόσχα δεν ήταν παρά η αρχή μιας πορείας που είχε ήδη σχεδιάσει ολόκληρη στο μυαλό του.

— Και μετά; ρώτησε ο Αλέξης.

Ο Γαλάτης γύρισε προς το μέρος του.

— Μετά τι;

— Μετά τη Μόσχα.

Ο Αντρέας έριξε στον Αλέξη ένα βλέμμα που σήμαινε ότι η ερώτηση ήταν ίσως περισσότερη απ’ όση χρειαζόταν.

Ο Γαλάτης, όμως, χαμογέλασε.

— Μετά θα δούμε ποιες πόρτες ανοίγουν.

Ο Αλέξης θυμήθηκε την πρώτη ημέρα της άφιξής του και τη συζήτηση για την Πετρούπολη.

— Είστε ακόμη βέβαιος ότι θα ανοίξουν;

Ο Γαλάτης γέλασε.

— Περισσότερο από πριν.

Έσφιξε το χέρι του Αντρέα και ύστερα, προς έκπληξη του Αλέξη, άπλωσε το δικό του και προς εκείνον.

— Να συνεχίσεις να παρατηρείς.

Ο Αλέξης το έσφιξε.

— Προσπαθώ.

— Όχι υπερβολικά. Οι άνθρωποι που κοιτούν συνέχεια τους άλλους ξεχνούν καμιά φορά να κοιτάξουν μπροστά τους.

Ο Αλέξης δεν πρόλαβε να αποφασίσει αν επρόκειτο για συμβουλή ή για αστείο.

Ο Γαλάτης ανέβηκε στην άμαξα.

Λίγα λεπτά αργότερα οι τροχοί άρχισαν να κινούνται πάνω στον δρόμο.

Ο Αλέξης παρακολούθησε τις άμαξες μέχρι που χάθηκαν πίσω από τα κτίρια.

— Πιστεύεις ότι θα φτάσει στην Πετρούπολη; ρώτησε.

Ο Αντρέας έβαλε τα χέρια στις τσέπες.

— Πιστεύω ότι ο Γαλάτης θα προσπαθήσει να φτάσει όπου έχει αποφασίσει να φτάσει.

— Δεν απάντησες.

— Έχω περάσει πολύ χρόνο με τον κύριο Σαραντή.

Ο Αλέξης χαμογέλασε. Ύστερα κοίταξε πάλι τον άδειο δρόμο.

Ένας άνθρωπος που είχε γνωρίσει μέσα σε εκείνο το μικρό δίκτυο έφευγε τώρα τόσο μακριά.

Μόσχα. Πετρούπολη. Μέχρι πριν από λίγους μήνες ήταν ονόματα πάνω σε εμπορικούς καταλόγους.

Τώρα υπήρχε κάποιος που ταξίδευε προς αυτά κουβαλώντας μαζί του κάτι περισσότερο από αποσκευές.

Δύο ημέρες αργότερα ο Σαραντής άφησε έναν κλειστό φάκελο μπροστά στον Αλέξη.

— Λογαριασμός για λάδι; ρώτησε εκείνος.

— Όχι. Και αυτή τη φορά θα κάνεις σχεδόν ό,τι έκανες με την πρώτη επιστολή που σου εμπιστεύτηκα.

Ο Αλέξης θυμήθηκε αμέσως.

— Δεν την ανοίγω και τη δίνω μόνο στον άνθρωπο που μου λέτε.

— Ακριβώς. Θα πας σε μια αποθήκη κοντά στη δυτική έξοδο της πόλης. Εκεί θα βρεις έναν άνθρωπο που αναχωρεί αύριο.

— Πώς λέγεται;

Ο Σαραντής δεν απάντησε αμέσως.

— Το πραγματικό του όνομα δεν θα σου φανεί χρήσιμο.

Ο Αλέξης κοίταξε τον φάκελο.

— Τότε πώς θα ξέρω σε ποιον θα τον δώσω;

Ο Σαραντής έβγαλε από το συρτάρι του ένα μικρό κομμάτι χαρτί.

Πάνω του υπήρχε γραμμένη μία μόνο λέξη.

Νικήτας.

— Αυτό είναι το όνομά του;

— Είναι το όνομα που χρειάζεσαι εσύ.

Ο Αλέξης κατάλαβε.

— Και το πραγματικό;

— Δεν θα σε βοηθούσε να παραδώσεις την επιστολή.

— Πού πηγαίνει;

— Ο άνθρωπος ή η επιστολή;

Ο Αλέξης χαμογέλασε.

— Η επιστολή.

— Μακρύτερα από εκείνον που θα την πάρει από εσένα.

Το χαμόγελο του Αλέξη χάθηκε.

— Δηλαδή θα τη δώσει σε άλλον.

— Ναι.

— Και εκείνος;

— Ίσως σε άλλον.

Ο Αλέξης κοίταξε ξανά τον φάκελο.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή καταλάβαινε το δίκτυο σαν γραμμές που ένωναν ανθρώπους. Τώρα συνειδητοποιούσε ότι μια γραμμή μπορούσε να αποτελείται από ανθρώπους που δεν γνώριζαν καν ο ένας τον άλλον.

— Πού θα καταλήξει;

Ο Σαραντής τον κοίταξε.

— Αυτή είναι ακριβώς η πληροφορία που δεν χρειάζεσαι.

Ο Αλέξης περίμενε μερικές στιγμές.

Ύστερα πήρε τον φάκελο.

— Πότε;

— Αύριο πριν από το μεσημέρι.

Σηκώθηκε για να φύγει, αλλά ο Σαραντής τον σταμάτησε.

— Αλέξη.

Εκείνος γύρισε.

— Αυτή τη φορά δεν σε στέλνω επειδή χρειάζομαι κάποιο παιδί που δεν θα τραβήξει την προσοχή.

Ο Αλέξης έμεινε ακίνητος.

— Τότε γιατί;

— Επειδή πιστεύω ότι αν κάτι δεν πάει όπως σου είπα, δεν θα προσπαθήσεις να μαντέψεις τι πρέπει να κάνεις.

Ο Αλέξης περίμενε να νιώσει μόνο περήφανος. Αντί γι’ αυτό ένιωσε και κάτι που έμοιαζε με φόβο, γιατί ξαφνικά κατάλαβε πως η εμπιστοσύνη του Σαραντή δεν ήταν βραβείο. Ήταν κάτι που μπορούσε να χάσει.

Ο Αλέξης σκέφτηκε τον άνθρωπο που δεν υπήρχε, τον Μιχάλη και το γράμμα που παραλίγο να φύγει από το λιμάνι.

— Θα επιστρέψω.

Ο Σαραντής έγνεψε.

— Αυτό ακριβώς.

Η Ελένη έμαθε για την αποστολή το ίδιο απόγευμα.

— Θα έρθω μαζί σου.

— Δεν σου ζήτησα να έρθεις.

— Ούτε την προηγούμενη φορά.

— Την προηγούμενη φορά έτυχε να βρίσκεσαι στον δρόμο.

— Και χωρίς εμένα θα είχατε τρέξει μέχρι το λάθος μέρος του λιμανιού.

Ο Αλέξης ήξερε ότι η συζήτηση είχε ήδη τελειώσει.

— Ο κύριος Σαραντής είπε να πάω εγώ.

Η Ελένη τον κοίταξε.

— Τότε θα πας εσύ.

— Ωραία.

— Κι εγώ θα περπατάω στον ίδιο δρόμο για δικούς μου λόγους.

Ο Αλέξης αναστέναξε.

— Μερικές φορές είσαι πολύ κουραστική.

— Αυτό δεν το έχεις γράψει ακόμη στο «ΕΜΑΘΑ»;

Την επόμενη ημέρα ξεκίνησαν μαζί.

Η αποθήκη βρισκόταν πιο μακριά απ’ όσο περίμενε ο Αλέξης, σε μια περιοχή όπου τα σπίτια άρχιζαν να αραιώνουν και ο δρόμος γέμιζε με άμαξες που ετοιμάζονταν να φύγουν από την πόλη. Δεν υπήρχαν τα κατάρτια και οι φωνές του λιμανιού. Εδώ οι διαδρομές δεν ξεκινούσαν πάνω στο νερό αλλά πάνω στη γη.

Βρήκαν το κτίριο εύκολα.

Το δύσκολο ήταν ότι ο Νικήτας δεν βρισκόταν εκεί.

— Έφυγε, είπε ένας ηλικιωμένος άντρας όταν ο Αλέξης ρώτησε γι’ αυτόν.

Ο Αλέξης ένιωσε την καρδιά του να χτυπά γρηγορότερα.

— Πότε;

— Πριν από μισή ώρα.

Η Ελένη τον κοίταξε.

Πριν από λίγους μήνες ο Αλέξης θα είχε αρχίσει αμέσως τις ερωτήσεις. Πού πήγε; Με ποιον;

Ποιος άλλος μπορεί να πάρει την επιστολή;

Αντί γι’ αυτό έβαλε το χέρι στην εσωτερική τσέπη του πανωφοριού και βεβαιώθηκε ότι ο φάκελος ήταν ακόμη εκεί.

— Ευχαριστώ, είπε.

Γύρισε προς την έξοδο.

Η Ελένη τον ακολούθησε.

— Αυτό ήταν;

— Αυτό ήταν.

— Δεν θα τον ψάξουμε;

— Όχι.

— Μπορεί να είναι δύο δρόμους πιο κάτω.

— Μπορεί.

— Και η επιστολή;

— Επιστρέφει στον κύριο Σαραντή.

Η Ελένη χαμογέλασε.

— Νομίζω ότι είμαι λίγο απογοητευμένη.

Ο Αλέξης την κοίταξε.

— Κι εγώ.

Έκαναν μερικά βήματα.

— Αλλά;

Ο Αλέξης χαμογέλασε.

— Αλλά αυτή ήταν η δουλειά.

Ο Σαραντής δεν φάνηκε ούτε έκπληκτος ούτε ενοχλημένος όταν είδε τον φάκελο να επιστρέφει.

— Δεν ήταν εκεί.

— Το γνωρίζω.

Ο Αλέξης σταμάτησε.

— Το γνωρίζετε;

— Έφυγε νωρίτερα.

— Και γιατί δεν στείλατε κάποιον να με σταματήσει;

Ο Σαραντής πήρε τον φάκελο.

— Δεν πρόλαβα.

Ο Αλέξης τον κοίταξε δύσπιστα.

— Δεν ήταν δοκιμή;

— Όχι.

— Είστε βέβαιος;

— Απολύτως.

Ο Αλέξης έμεινε για λίγο σιωπηλός.

— Τότε τι θα γίνει τώρα;

Ο Σαραντής σηκώθηκε.

— Τώρα θα κάνουμε αυτό που κάνουν οι άνθρωποι όταν μια διαδρομή κλείνει.

— Θα βρούμε άλλη.

— Ακριβώς.

Άνοιξε την πόρτα του γραφείου.

— Έλα μαζί μου.

Ανέβηκαν στον επάνω όροφο.

Πάνω στο μεγάλο τραπέζι βρισκόταν πάλι ο χάρτης, μόνο που αυτή τη φορά ήταν ανοιγμένος περισσότερο προς τα δυτικά.

Ο Αντρέας στεκόταν ήδη εκεί.

Δίπλα του ήταν ο Αναγνωστόπουλος.

Ο Αλέξης κοντοστάθηκε όταν τον είδε.

Ο νεαρός γραμματικός τού χαμογέλασε.

— Μου είπαν ότι σήμερα μία επιστολή δεν έφτασε στον προορισμό της.

— Επειδή ο άνθρωπος είχε φύγει.

— Τότε έκανες καλά που την έφερες πίσω.

Ο Αλέξης πλησίασε το τραπέζι.

Ο Σαραντής άφησε τον φάκελο πάνω στον χάρτη.

— Θα φύγει από άλλη διαδρομή.

Ο Αναγνωστόπουλος έδειξε ένα σημείο.

— Από εδώ.

Ο Αλέξης κοίταξε το όνομα.

Δεν το είχε ξαναδεί.

— Κισνόβι;

— Κισινάου, είπε ο Αναγνωστόπουλος. Κισνόβι το λένε πολλοί Έλληνες.

Το δάχτυλό του κινήθηκε πιο δυτικά.

— Κι από εκεί υπάρχουν δρόμοι προς τη Μολδαβία.

Ο Αλέξης ακολούθησε τη γραμμή.

Ένας ποταμός έκοβε τον χάρτη από βορρά προς νότο.

— Αυτός;

— Ο Προύθος, είπε ο Αντρέας.

Ο Αλέξης άφησε το δάχτυλό του πάνω στη λεπτή γραμμή του ποταμού.

— Και μετά;

Ο Αναγνωστόπουλος μετακίνησε το χέρι του στην άλλη πλευρά.

— Ιάσιο.

Μία λέξη. Ο Αλέξης την κοίταξε περισσότερο απ’ όσο χρειαζόταν.

— Έχουμε ανθρώπους εκεί;

Κανείς δεν απάντησε αμέσως.

Ο Αλέξης χαμογέλασε.

— Εντάξει. Δεν θα ρωτήσω.

Ο Αντρέας γέλασε.

— Ποιος είσαι και τι έκανες στον Αλέξη;

Ο Σαραντής τύλιξε τον χάρτη.

— Μην ανησυχείς. Θα επανέλθει.

Ο Αναγνωστόπουλος όμως δεν γελούσε. Κοίταζε ακόμη τη γραμμή του Προύθου.

— Οι δρόμοι προς τα εκεί έχουν αρχίσει να μας ενδιαφέρουν, είπε.

Ο Σαραντής τού έριξε ένα σύντομο βλέμμα.

Ο Αλέξης το πρόσεξε, αλλά δεν ρώτησε.

Και άφησε την ερώτηση να περάσει.

Εκείνο το βράδυ άνοιξε το τετράδιο στο δωμάτιό του.

Γύρισε τις σελίδες προς τα πίσω.

Λεωνίδας Βάρδας.

Θεοδώρου.

Το δεκαεπτά.

Γραμμές, βέλη, ερωτηματικά.

ΕΙΔΑ.

ΑΚΟΥΣΑ.

ΝΟΜΙΖΩ.

ΕΜΑΘΑ.

Χαμογέλασε όταν θυμήθηκε πόσο σημαντικός τού είχε φανεί κάποτε ο αριθμός μιας αποθήκης.

Ύστερα έφτασε στην καθαρή σελίδα.

Εκεί υπήρχε μόνο μία λέξη που είχε γράψει πριν φύγει το πρωί.

Νικήτας.

Δεν γνώριζε αν ήταν αληθινό όνομα.

Δεν γνώριζε ποιος άνθρωπος κρυβόταν πίσω του ούτε πού θα ταξίδευε την επόμενη ημέρα.

Για πρώτη φορά, όμως, δεν τον ενοχλούσε.

Έβαλε την πένα στο χαρτί και δίπλα στο όνομα δεν σχεδίασε γραμμή προς κάποιο άλλο πρόσωπο.

Έγραψε μόνο. Δεν ξέρω ποιος είναι. Ξέρω τι πρέπει να κάνω. Σταμάτησε. Η φράση τού φάνηκε υπερβολικά σοβαρή για έναν άνθρωπο που πριν από λίγες εβδομάδες είχε περάσει δύο ημέρες προσπαθώντας να ανακαλύψει το μυστικό ενός αριθμού.

Χαμογέλασε και έκλεισε το τετράδιο.

Έξω φυσούσε δυνατός αέρας από τη θάλασσα.

Την επόμενη ημέρα, λίγο πριν κλείσει ο εμπορικός οίκος, έφτασε μια επιστολή.

Ο Αλέξης δεν θα της είχε δώσει ιδιαίτερη σημασία αν ο Σαραντής δεν είχε μείνει ακίνητος μόλις είδε από πού ερχόταν.

Ο Αντρέας πλησίασε.

— Τι έγινε;

Ο Σαραντής δεν απάντησε. Έσπασε το κερί και διάβασε γρήγορα τις λίγες γραμμές.

Ύστερα ξαναδιάβασε την τελευταία.

Ο Αλέξης περίμενε.

Ο Σαραντής σήκωσε το βλέμμα.

— Φώναξε τον κύριο Αναγνωστόπουλο.

— Τώρα;

— Τώρα.

Ο Αλέξης έφτασε ήδη στην πόρτα όταν άκουσε τον Αντρέα.

— Από πού ήρθε;

Ο Σαραντής άφησε την επιστολή πάνω στο τραπέζι.

— Από τη Βεσσαραβία.

Ο Αλέξης σταμάτησε. Δεν γύρισε αμέσως. Στο μυαλό του εμφανίστηκε ο χάρτης του επάνω ορόφου.

Η Οδησσός.

Το Κισνόβι.

Ο ποταμός.

Και στην άλλη πλευρά μία πόλη που μέχρι χθες δεν γνώριζε καν ότι υπήρχε.

Ιάσιο.

Γύρισε προς τον Σαραντή.

— Έχει σχέση με τον Προύθο;

Ο Σαραντής τον κοίταξε για μερικές στιγμές.

Ύστερα, αντί να αποφύγει την ερώτηση, απάντησε.

— Ναι.

Μία μόνο λέξη. Ήταν αρκετή.

Ο Αλέξης βγήκε στον δρόμο και άρχισε να τρέχει προς τον οίκο Σέκερη.

Αυτή τη φορά δεν έτρεχε πίσω από μια επιστολή που έφευγε.

Έτρεχε επειδή είχε φτάσει μία καινούργια.

Και κάπου πολύ μακρύτερα από την Οδησσό, πέρα από έναν ποταμό που μέχρι εκείνη την ημέρα ήταν απλώς μια λεπτή γραμμή πάνω σε έναν χάρτη, η ιστορία είχε αρχίσει ήδη να κινείται.

Η Φιλική Εταιρεία ιδρύθηκε στην Οδησσό το 1814. Στην καθιερωμένη ιστορική αφήγηση ιδρυτές της θεωρούνται ο Νικόλαος Σκουφάς, ο Εμμανουήλ Ξάνθος και ο Αθανάσιος Τσακάλωφ. Στα πρώτα χρόνια η οργάνωση ήταν ακόμη μικρή και οι τρόποι λειτουργίας της εξελίσσονταν καθώς διευρυνόταν το δίκτυό της. Οι εμπορικοί δρόμοι, οι επιστολές και οι ελληνικές κοινότητες της διασποράς έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην εξάπλωσή της.

Ο Νικόλαος Γαλάτης, ο Νικόλαος Σκουφάς, ο Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος, ο Εμμανουήλ Ξάνθος, ο Αθανάσιος Τσακάλωφ και ο Ιωάννης Καποδίστριας είναι ιστορικά πρόσωπα. Ο Γαλάτης συνδέθηκε με τη Φιλική Εταιρεία το 1816 και αργότερα επιδίωξε να προσεγγίσει τον Καποδίστρια στη Ρωσία. Ο Καποδίστριας, που υπηρετούσε τότε σε υψηλή θέση στη ρωσική διπλωματία, δεν ανέλαβε την ηγεσία της οργάνωσης. Ο Νικόλαος Σκουφάς πέθανε το 1818, ενώ η Εταιρεία συνέχισε να αναπτύσσεται και να μεταφέρει το κέντρο της δράσης της προς την Κωνσταντινούπολη.

Ο Αλέξης, η Ελένη, ο Αντρέας, ο Δημήτρης Σαραντής, ο κύριος Αργυρός και οι περισσότερες προσωπικές αποστολές του βιβλίου είναι μυθοπλαστικά. Το ίδιο ισχύει για το σύστημα «ΕΙΔΑ — ΑΚΟΥΣΑ — ΝΟΜΙΖΩ — ΕΜΑΘΑ», το οποίο δημιουργήθηκε για την ιστορία. Οι ιδιωτικές συναντήσεις και οι διάλογοι στους οποίους συμμετέχουν ιστορικά πρόσωπα αποτελούν λογοτεχνική αναπαράσταση και δεν πρέπει να διαβάζονται ως καταγεγραμμένες ιστορικές συνομιλίες.

Σύντομο χρονολόγιο

1814 — Ιδρύεται στην Οδησσό η Φιλική Εταιρεία.

1816 — Ο Νικόλαος Γαλάτης συνδέεται με την Εταιρεία και αργότερα κατευθύνεται προς τη Ρωσία.

1818 — Πεθαίνει ο Νικόλαος Σκουφάς. Η δράση της Εταιρείας διευρύνεται και η Κωνσταντινούπολη αποκτά κεντρικό ρόλο.

1820 — Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης αναλαμβάνει την ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας.

1821 — Η προετοιμασία μετατρέπεται σε επαναστατική δράση.